Volg Bouwkroniek

Abonneer u Aanmelden

Zes duurzame en slimme projecten krijgen een Belfius Smart Award

Gerelateerde onderwerpen :

, ,
belfius hoofdfoto

De jury wees op het vernieuwende en milieuvriendelijke karakter van het woonzorgproject van het OCMW in Landen.

In Brussel werden de Belfius Smart Awards 2016 uitgereikt. De vijf laureaten die werden bekroond door de eindjury zijn het OCMW van Landen, de stad Waver, de hogeschool Sint-Lucas in Antwerpen, de onderneming Orbix in Genk en de intercommunale voor afvalophaling en -verwerking Mirom in Roeselare. De Publieksprijs ging naar de middelbare scholen Sint-Lodewijk, Mariagaard en Scheppersinstituut uit Wetteren voor het gezamenlijk bedenken en ontwikkelen van slimme oplossingen voor kinderen met een motorische beperking. De winnaars kwamen het sterkst uit een selectie van in totaal 185 inspirerende projecten die de Belgische samenleving beter en duurzamer maken.

Enkele maanden geleden lanceerde Belfius de ‘Belfius Smart Awards 2016’, een wedstrijd voor de beste innovatieve projecten die de grote uitdagingen van onze samenleving op een slimme manier helpen aangaan. Die oproep tot projecten was niet alleen gericht tot de lokale openbare besturen, maar ook tot de ondernemingen, scholen en zorginstellingen uit alle hoeken van het land. In totaal werden 185 kandidaturen ingediend, waarvan er uiteindelijk vijftig werden geselecteerd voor de finale.

Na de beraadslagingen besloot de jury, die bestond uit professionals en experts, om de Belfius Smart City Award 2016 in de categorie ‘minder dan 30.000 inwoners’ toe te kennen aan het OCMW van Landen voor de verbouwing van rusthuis Olyeck in een geïntegreerde, vernieuwende en duurzame intergenerationele woonzorgcampus. Dit totaalproject brengt jong en oud samen, gaat slim met energie om en evolueert mee met de noden van zijn bewoners.

De bejaardeninfrastructuur bestaat uit een woon- en zorgcentrum, serviceflats en een dagzorgcentrum. Daarnaast is er een Kinderhuis, worden plannen gemaakt voor een nieuw kinderdagverblijf en zijn er installaties voor de jongere generaties. De woonzorgcampus ligt in een groene omgeving en heeft een tuin en een dierenpark.

Woonzorg

“Met het project hadden we drie doelen voor ogen. Een eerste was het bieden van een geïntegreerd zorgaanbod aan ouderen, gaande van thuiszorg en begeleid wonen tot volledige woonzorg. Daarnaast wilden we de de oude site van het rusthuis integreren in de wijk, dicht bij de stad, maar toch in het groen. Ten slotte kozen we ervoor om duurzame oplossingen te ontwikkelen voor de constructie van het gebouw, het energieverbruik en de zorg zelf”, zegt Bart Deweerd, financieel beheerder van het OCMW van Landen.

Op de campus kunnen koppels waarvan één partner hulpbehoevend en de andere zelfredzaam is dicht bij elkaar blijven wonen: de een in het woonzorgcentrum en de ander in een assistentiewoning. “Vroeger moesten zij dagelijks vaak kilometers rijden voor een bezoekje, nu brengen ze zo goed als de hele dag samen door. De campus straalt een huiselijke sfeer uit. Bewoners leven in kleine leefgroepen. Ze slaan een praatje op het terras, gooien een petanqueballetje of maken een wandeling in het park. Binnenkort gaat er een kinderdagverblijf open op de campus. De interactie tussen de kinderen en de ouderen is heilzaam voor iedereen. Ook de aanwezigheid van dieren in de campus heeft een gunstige invloed. Zo heeft het dagzorgcentrum zijn eigen hond”, aldus Bart Deweerd.

De winnaars en uitreikers van de Belfius Smart Awards poseren samen voor de groepsfoto.

De jury wees ook op het vernieuwende en milieuvriendelijke karakter van het project. De architect paste het cradle-to-cradleprincipe toe: alle materialen zijn herbruikbaar en hebben een minimale milieu-impact. “Mocht het gebouw op termijn een andere bestemming krijgen, dan kan de skeletstructuur gemakkelijk worden aangepast aan de nieuwe behoeften”, legt Bart Deweerd uit. Voorts geeft groene energie het gebouw een aangepast klimaat. De in het park verspreide infiltratiesystemen vangen ook het regenwater op en filteren het voor hergebruik.

Verlichting

In de categorie ‘meer dan 30.000 inwoners’ ging de Belfius Smart City Award 2016 naar de stad Waver voor het systeem Smart Led-Lighting in de woonwijk VillagExpo, dat de intensiteit van de openbare verlichting aanpast aan de gebruiker. Samen gaat het om 4 km wegen, 27 woonerven en 400 woningen met 282 led-lichtpunten die de sterkte van de openbare verlichting aanpassen aan het type gebruiker. Dankzij het internet of things (iot) leveren sensoren eveneens gegevens waarmee onder meer het mobiliteitsplan kan worden bijgestuurd en bijvoorbeeld de afvalophaling geoptimaliseerd kan worden. Met ingebouwde dimmers kan de lichtsterkte en -stroom worden verminderd, afhankelijk van het uur.

“In Waver hebben we de openbare verlichting aangepast aan de gebruikers: voetgangers, fietsers en automobilisten. Doordat ze zo soepel kan worden aangepast bleek al gauw dat de SmartNodes-technologie onze verwachtingen zou inlossen. De eerste lamp detecteert een gebruiker en past haar lichtsterkte onmiddellijk aan. Vervolgens wordt een signaal doorgegeven van paal tot paal. Het licht volgt dus de gebruiker en wordt geleidelijk minder sterk zodra hij voorbij is. Het systeem registreert ook welk type gebruiker op welk moment van de dag is voorbijgekomen, zodat het geheel permanent kan worden geoptimaliseerd. Er bestaat momenteel geen enkele andere installatie van dit type in België”, zegt Roger le Bussy, directeur-generaal van Réseau des énergies de Wavre.

Deze zichzelf aanpassende verlichting heeft het visuele comfort en de veiligheid vergroot. Er is nu veel minder lichtvervuiling en dus meer respect voor het nachtleven en de biodiversiteit. De bewoners van de wijk lagen weliswaar niet aan de basis van het project, maar hebben het wel positief onthaald, vooral wegens de verbeterde zichtbaarheid en veiligheid. Dankzij de keuze voor led past het design ook perfect bij de wijk.

“Met 36 Watt per led (tegen 125 voor de oude lampen) is de energiebesparing aanzienlijk: we hadden een 70% lager energieverbruik voor ogen, maar het is zelfs 82% lager. De investering zal binnen acht jaar winstgevend zijn”, aldus Anne Masson, schepen van Financiën van Waver.

Bouwmaterialen

Naast de Belfius Smart City Awards werden door de jury nog drie andere prijzen toegekend.  De Belfius Smart Company Award in de categorie ‘minder dan 10 miljoen € omzet’ ging naar Orbix, een innovatief veredelingsbedrijf dat in samenwerking met de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek (VITO) een carbonatatieproces ontwikkelde waarbij restmaterialen uit de staalproductie en CO2 omgevormd worden tot kwalitatieve bouwmaterialen. Bij de productie van roestvast staal blijven zogenoemde ‘slakken’ achter, restmateriaal dat nog een hoeveelheid inoxscrap bevat. Die restfractie kwam vroeger op de stortplaats terecht. Sinds 1996 veredelt Orbix deze granulaten voor toepassingen in de wegenbouw en betonproductie.

“De maatschappelijke impact is vrij duidelijk, maar ook de industrie plukt de vruchten van Carbstone”, verklaart Serge Celis, ceo van Orbix.

“Ook in die granulaten zit nog 2 tot 3% waardevol metaal. Om dat te recupereren, moeten we het granulaat zeer fijn vermalen. Na diepgaand onderzoek en in samenwerking met de VITO slaagden we erin van het restproduct een bindmiddel te maken, dat in combinatie met CO2 omgezet kan worden naar klinkers, stenen en tegels. Belangrijk bij dit Carbstone-procedé is dat de kwaliteit van de bouwmaterialen op zijn minst evenwaardig is aan de klassieke varianten. Bovendien kunnen betonproducenten ermee aan de slag tegen dezelfde (of een lagere) kostprijs en zonder bijkomende investeringen”, vertelt Dirk Van Mechelen, verantwoordelijk voor onderzoek & ontwikkeling bij Orbix.

De voordelen van dit proces spreken voor zich. Het gebruik van CO₂ als bindmiddel resulteert in minder uitstoot van dit broeikasgas. Tegelijkertijd vermindert de hoeveelheid restafval, dat een nuttige herbestemming krijgt. Daardoor moet de bouwsector minder natuurlijke grondstoffen gebruiken en kan ze de eindgebruiker zonder meerprijs toch een duurzamer kwaliteitsproduct aanbieden.

“De maatschappelijke impact is vrij duidelijk, maar ook de industrie plukt de vruchten van Carbstone: CO2 -intensieve bedrijven beperken hun emissie, terwijl de staalindustrie haar productiekosten verlaagt door een betere materialenkringloop”, aldus Serge Celis, ceo van Orbix.

Orbix verkoopt de technologie per licentie, zodat geïnteresseerde spelers ze kunnen integreren. In Nederland zijn deze milieuvriendelijke CO2-stenen al een tijd in de handel: de Carbstone-techniek wordt er via de De RuwBouw Groep onder de merknaam ‘Compensatiesteen’ toegepast.

Warmtenet

In de categorie ‘meer dan 10 miljoen € omzet’ won de intercommunale voor afvalophaling en -verwerking Mirom de Belfius Smart Company Award voor de uitbreiding van het warmtenet van Roeselare waarvan het volledige ondergrondse tracé tegen het einde van het jaar 19 km lang zal worden.  Roeselare heeft al sinds 1986 een warmtenet. Maar sinds enkele jaren koppelt de stad duurzaamheid ook aan rentabiliteit: het sein voor de intercommunale Mirom (Milieuzorg Roeselare en Menen) om erin te blijven investeren.

Het volledige ondergrondse tracé van het warmtenet in Roeselare zal tegen eind dit jaar 19 km lang worden.

Het principe is eenvoudig: een verbrandingsoven van Mirom brengt via ondergrondse warmwaterleidingen warmte tot bij woningen, openbare gebouwen en bedrijven. Het afgekoelde water stroomt terug naar de warmtecentrale, waar het opnieuw wordt opgewarmd. Tot 2011 kende dit netwerk vrijwel geen evolutie, maar sindsdien is het een aaneenschakeling van projecten geworden die elkaar steeds sneller opvolgen.

“Eén van de taken van onze intercommunale is de verwerking van restafval via de afvalverbrandingsoven. Die oven werd in de jaren ‘70 van vorige eeuw gebouwd als alternatief voor afvalstorting. Daar was toen weinig duurzaams aan. Maar vandaag is de situatie anders. In 1986 ontwikkelde Mirom zijn eerste warmtenet dat de warmte van de verbrandingsoven recupereerde. Een investering die was ingegeven door de toen zeer hoge stookolieprijzen. Maar toen het warmtenet klaar was, implodeerde de stookolieprijs. Daardoor draaiden we jarenlang met verlies”, verduidelijkt Koen Van Overberghe, algemeen directeur van Mirom.

De situatie veranderde toen Mirom in 2008 een ORC-installatie (organische rankinecyclus, een proces om energie te halen uit een organisch oplosmiddel in plaats van uit stoom) bouwde die overtollige restwarmte omzet in elektriciteit. Dat is perfect in combinatie met het warmtenet. In de winter gaan we voluit voor warmte, maar in de zomer keldert de vraag en dan werkt de ORC op volle capaciteit. In 2011 kwam de uitbreiding van het warmtenet in een stroomversnelling, met de aansluiting van een volledig appartementsgebouw. In de jaren daarna volgden regelmatig nieuwe uitbreidingen, zoals een nieuwe kmo-zone van 18 ha en een samenwerking met Eandis voor een uitbreiding naar duizend nieuwe woningen”, aldus de Mirom-directeur.

Mirom wil het warmtenet nog efficiënter maken, hoewel het vandaag ook al uitblinkt in duurzaamheid. “Omdat we rest-energie gebruiken, is elke uitgespaarde liter stookolie en kubieke meter gas pure winst. Zo hebben we met de aansluiting van één schoolgebouw liefst 400.000 liter stookolie per jaar uitgespaard. Maar ook wie niet aangesloten is op ons warmtenet, plukt er de voordelen van dankzij een betere luchtkwaliteit. Tegen eind dit jaar zijn nog eens 10 km extra leidingen gepland, waardoor het volledige ondergrondse tracé 19 km lang wordt. De verbrandingsoven, die 8 ton aan niet-recycleerbaar afval per uur kan verwerken, bespaart dan via het warmtenet het equivalent van 5 miljoen liter stookolie”, besluit Koen Van Overberghe.

Publieksprijs

De Belfius Smart Care Award voor de beste realisatie op het gebied van technologische ontwikkeling, onderzoek, innovatie en maatschappelijke impact in de gezondheidszorg en het onderwijs ging naar de hogeschool Sint-Lucas Antwerpen voor het project ’Story Table’. Dit project probeert stress, verveling en eenzaamheid bij gehospitaliseerde kinderen te bestrijden dankzij slimme apps en interactieve projecties.

De Publieksprijs ten slotte, toegekend na een voor iedereen opengestelde elektronische stemming, ging naar scholieren uit Sint-Lodewijk, Mariagaard en het Scheppersinstituut in Wetteren, drie middelbare scholen die de handen in elkaar sloegen om slimme oplossingen te bedenken en te ontwikkelen voor kinderen met een motorische beperking.

De uitreikingsceremonie van de Belfius Smart Awards 2016 in aanwezigheid van alle genomineerden en van talrijke deskundigen en experts uit de bedrijfswereld, de overheidssector, het onderwijs en de gezondheidszorg, werd opgeluisterd met een opgemerkte interventie van Kathryn Myronuk, founding staff member aan de Singularity University (NASA Research Park, Silicon Valley), die toelichting kwam geven bij haar visie op de grote uitdagingen en de technologische (r)evoluties voor de komende jaren.

De genomineerde projecten op een rijtje

In totaal werden voor de Belfius Smart City Awards dit jaar 71 kandidaturen ingediend door steden, gemeenten, intercommunales, OCMW's, politie- of hulpverleningszones en andere lokale overheden uit het hele land.

"De keuze was niet eenvoudig. De vele projecten die werden ingediend dragen er immers elk op hun manier toe bij om de uitdagingen van onze samenleving aan te gaan en om Belgie 'slimmer' te maken. Al die projecten bevestigen dat de dynamiek van de 'Smart Cities' duidelijk werkt in gans het land en dat die niet is voorbehouden voor de grote metropolen. Ook kleine gemeenten kunnen op de kar springen", verklaart Nathalie Crutzen, jurylid en directrice van het Smart City Institute.

De volgende projecten werden genomineerd als finalisten voor de Belfius Smart City Awards:

Minder dan 30.000 inwoners
Comblain-au-Pont: het gemeentebestuur produceert zelf zijn energie
Dilsen-Stokkem: tovert een bouwval om tot een pasiefschool
Eeklo: een cooperatief warmtenet laat geen spatje energie verloren gaan
Harelbeke: groene energie langs de oevers van de Leie
Laakdal: een groen en kloppend hart
Marche-en-Famenne: Cap.Marche.be, een eigen etalage op het wereldwijde web
OCMW Landen: woonzorgcampus Oleyck, duurzame totaalzorg in een groen decor
Puurs: negentiende-eeuws schoolgebouw wordt hedendaags dienstencentrum
Silly: het lokaal algemeen welzijn primeert
Terhulpen: vijftig maatregelen om een Smart Village te worden

Meer dan 30.000 inwoners
OCMW Brugge: duurzame zorg in een duurzame omgeving
Brussel: slimme vuilnisbakken slikken meer afval en verwittigen openbare diensten
Charleroi: vierhonderd vrachtwagens minder dankzij slimme leveringen
OCMW Gent: rusthuisbewoners beleven tweede jeugd
Hasselt: burgers krijgen meer inspraak via digitaal platform
Mechelen: ECOkoeriers zijn de eerste stap naar 100% duurzame stadsdistributie
Namen: slimme technologie maakt de stad toegankelijker tegen 2018
Sint-Truiden: windmolenpark levert groene stroom voor stad en spoor
Turnhout: Niefhout: van vergane glorie naar duurzame stadswijk
Waver: slimme verlichting maakt van VillagExpo in Waver een 'smart' wijk.

Meest aanbevolen artikels

Geen investeringspiek in aanloop naar gemeenteraadsverkiezingen

Geen investeringspiek in aanloop naar gemeenteraadsverkiezingen

Er lijkt in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen in oktober volgend jaar geen grote stijging op komst in de lokale investeringen. Dat was in het verleden meestal wel het geval. In de Vlaamse steden en gemeenten is wel een zeer kleine[…]

Nieuwe wetgeving overheidsopdrachten

Nieuwe wetgeving overheidsopdrachten

Staat verkoopt steeds meer eigendommen

Staat verkoopt steeds meer eigendommen

Publica Awards: de stem van het publiek

Publica Awards: de stem van het publiek

Meer artikels