Volg Bouwkroniek

Abonneer u
Aanmelden

Volg Bouwkroniek Bouwkroniek

WTCB-Contact over bouwdetails

WTCB-Contact over bouwdetails

Het is traditie dat het eerste nummer van het jaar van de driemaandelijkse WTCB-Contact gewijd is aan een bepaald thema. Voor 2015 is dat het thema 'bouwdetails', dat behandeld wordt vanuit verschillende oogpunten, zoals brandveiligheid, toegankelijkheid, akoestiek, energetische en economische aspecten. Vroeger werd van onze gebouwen enkel geëist dat ze stabiel en waterdicht waren. Tegenwoordig moeten ze voldoen aan een hele reeks eisen die niet altijd even gemakkelijk onderling verenigbaar zijn. Dat is met name het geval wanneer men de continuïteit van deze prestaties moet garanderen ter hoogte van de bouwdetails, d.w.z. aan de aansluiting tussen de verschillende elementen.

Tot voor kort bleven de prestatie-eisen voor gebouwen beperkt tot eisen inzake stabiliteit en waterdichtheid, die voor een periode van minstens 10 jaar gewaarborgd moesten zijn. De jongste jaren hebben een aantal nieuwe prestatiecriteria hun intrede gedaan in de reglementeringen en de bestekken. Dat was nodig om een antwoord te bieden op de milieugerelateerde, economische en maatschappelijke uitdagingen. Deze prestaties hebben niet alleen betrekking op het afgewerkte gebouw, maar ook op het bouw- of sloopproces en het gebruik en onderhoud ervan.

De eisen hebben veelal te maken met:

de milieu-impact van het gebouw en de elementen waaruit het opgebouwd is;

de globale energieprestatie, met inbegrip van de thermische isolatie en de luchtdichtheid;

de veiligheid van het gebouw en de gebruikers: brandveiligheid ' brandweerstand (draagvermogen), vlamdichtheid en thermische isolatie (de zogenoemde REI-criteria) ' en inbraakveiligheid;

het gebruikerscomfort (op visueel, thermisch en akoestisch vlak). De verwachtingen zijn onder meer afhankelijk van de uitgeoefende activiteit, de omgeving en/of de gevoeligheid van de bewoners;

de hygiëne en gezondheid van de gebruikers. Dit kan een weerslag hebben op de gekozen materialen en het beheer van de lucht- en/of waterkwaliteit;

de toegankelijkheid voor personen met beperkte mobiliteit;

het uitzicht en de fabricage- en/of uitvoeringstoleranties;

de uitvoeringssnelheid en het uitvoeringsgemak;

de kostprijs voor de constructie, het gebruik en de sloop.

Of deze 'nieuwe' criteria echt nieuw zijn, is maar de vraag. Een aantal ervan is immers al geruime tijd de grondslag voor het behalen van bepaalde basisprestaties. Eén van de beste voorbeelden hiervan is de luchtdichtheid. Dit thema voert het WTCB al sinds jaar en dag zeer hoog in het vaandel.

Details op gebouwniveau

Soms kan het moeilijk zijn om alle eisen met elkaar te verzoenen, temeer omdat de eisen niet louter van toepassing zijn op het bouwelement (bv. wand, schrijnwerkelement, dak), maar op het gebouw in zijn geheel. De aandacht moet dus toegespitst worden op de aansluiting tussen de elementen, meer bepaald op de plaatsen waar de continuïteit van de prestaties gewaarborgd moet blijven, waar verschillende niet altijd compatibele materialen en bouwsystemen met elkaar in contact komen, en waar verschillende bouwberoepen achtereenvolgens of bijna tegelijkertijd moeten ingrijpen.

Deze continuïteit moet onderzocht worden vanaf de ontwerpfase. De ontwerper moet voor elk criterium het gewenste eisenniveau vastleggen. Om technische en/of economische redenen is het soms onmogelijk om voor alle criteria het onderste uit de kan te halen. Bovendien is dat niet altijd opportuun omdat de bouwkosten heel hoog zouden kunnen oplopen. Continuïteit is dus een taak voor de architect, maar alle betrokken bouwberoepen zouden daarbij vanaf het begin van de werken inspraak moeten krijgen. Op de bouwplaats is het immers de hoofdaannemer die instaat voor de coördinatie van de verschillende onderaannemers, zodat de continuïteit ook bij de uitvoering verzekerd is.

De bouwprofessionelen hebben steeds meer nood aan referentiedetails die rekening houden met de verschillende prestatieniveaus en die de ontwerper en de aannemer kunnen helpen bij hun taken. Hoewel de detaillering vaak uniek is voor elk gebouw kunnen in deze standaarddetails toch al een aantal principes en denkpistes aangereikt worden om de voorgeschreven eisen correct op elkaar af te stemmen. Omdat dit in de lijn ligt van zijn basisopdrachten legt het WTCB zich dan ook al geruime tijd toe op de publicatie van dergelijke ontwerp- en uitvoeringsdetails. Denken we maar aan de TV 244 'Aansluitingsdetails bij platte daken' en de TV 250 'Referentiedetails voor ingegraven constructies'.

BIM

Aannemers, architecten, studiebureaus en fabrikanten communiceren veelal op basis van planzichten en doorsnedes. Juridisch zijn de plannen belangrijker dan het geschreven woord en de inhoud van het bijzonder bestek (art. 24 van het algemeen bestek voor overheidsopdrachten). Dankzij de ontwikkeling van de informatica kunnen de schetsen of 2D-details sinds een aantal jaren vervangen of aangevuld worden door 3D-details. Dit helpt sterk om complexe bouwdetails, waarin verschillende moeilijkheden samenkomen, te begrijpen. Indien het onderwerp dit rechtvaardigt, maakt het WTCB in zijn publicaties dan ook veelvuldig gebruik van 3D-tekeningen, zoals voor de correcte positionering van het spouwmembraan in de spouwmuur.

De traditionele tweedimensionale manier van werken (papieren plannen aangevuld met informatie uit het bestek) wordt steeds vaker vervangen door bouwmodellen waarbij de driedimensionale weergave van het gebouw rechtstreeks gelinkt wordt aan de informatie die men anders moet opzoeken in het bestek. In deze digitale bouwmodellen hebben de lijnen en punten van de gewone tekeningen plaatsgemaakt voor 'slimme objecten'. Zo bestaat een muur niet langer uit een verzameling lijnen, maar is ze een alleenstaand object dat aangevuld wordt met extra informatie, bv. over de gebruikte grondstoffen of de functie die het moet vervullen. Het resultaat van deze doorgedreven gegevensdigitalisering wordt een 'Building Information Model' of BIM genoemd. Een BIM kan dus beschouwd worden als een 3D+-model, vermits het de 3D-weergave combineert met extra informatie over de objecten. Het eindigt bovendien niet bij 3D, aangezien men dit model ook kan koppelen aan een planning (4D), een kostprijsberekening (5D) en zelfs een milieuanalyse (6D).

Aanzet tot classificatie

Het is deze 3D+- of nD-benadering die het WTCB voort wil uitbouwen. Ze is al gebruikt in de TV's 244 en 250 en zou in de toekomst bijvoorbeeld aangevuld kunnen worden met nieuwe functionaliteiten om het importeren van typedetails in tekenprogramma's te vergemakkelijken. Ze zou eveneens beter gestructureerd moeten worden om het online zetten van een databank mogelijk te maken. Deze thematische WTCB-Contact is daarvoor overigens de hoeksteen.

De artikels in de thematische Contact zijn toegespitst op één of meer eisen die regelmatig opgelegd worden en van groot belang zijn bij het behandelen van de details. Aan de hand van een aantal voorbeelden gaan ze dieper in op de aandachtspunten en op de manier waarop die volgens de regelgeving of de normen behandeld moeten worden. Daarbij wordt rekening gehouden met de praktijksituatie (bv. nieuwbouw of renovatie), de belangrijkste ontwerp- en uitvoeringsaspecten en de reken- en controletools.

Nieuw zijn de kwalitatieve en de economische beoordeling van de details. In alle artikels worden de details in klassen ingedeeld volgens hun prestatieniveau ten opzichte van het beschouwde criterium. De best presterende details wor den aangeduid met de symbolen en , de slechtst presterende met het sym bool . Wanneer een criterium niet classificeerbaar is of niet geëvalueerd wordt, wordt het symbool ''' gebruikt. Het feit dat een detail een slechtere beoordeling krijgt, betekent niet noodzakelijk dat het om een niet aan te bevelen oplossing gaat. Soms zijn het varianten die enkel in een welbepaalde situatie de beste optie vormen, zodat het toepassingsgebied ervan beperkt is. Zo is het bij de aansluiting van een dak met een puntgevel niet mogelijk om een isolatie langs buiten aan te brengen, waardoor de optie – die erin bestaat om de muur langs binnen te isoleren ' vanuit thermisch oogpunt de beste oplossing wordt. Dit geldt evenzeer voor een basisprestatie zoals de waterdichtheid. Een bouwdetail dat voor bepaalde opbouwen een perfecte oplossing is, kan in andere situaties ontoereikend zijn.

Wanneer de opgelegde eisen de details complexer maken, gaan in de regel ook de uitvoeringskosten de hoogte in. Het aantal eisen en de gevraagde prestatieniveaus moeten dus binnen de perken blijven, zo niet kunnen de bouwkosten onaanvaardbaar hoog oplopen. In dat geval moeten er keuzes gemaakt worden wat het ontwerp en de uitvoering van de details betreft. Een weldoordacht detail is immers gemakkelijker uitvoerbaar en minder kostelijk, en houdt bovendien een kleiner risico op fouten in. In bepaalde gevallen zal het zelfs mogelijk zijn om de rendabiliteit van een bepaalde bouwkundige oplossing te berekenen, zoals het artikel 'Het economische aspect van koudebruggen' aantoont.

Deze thematische WTCB-Contact is dus geen catalogus van geoptimaliseerde en geïntegreerde details. Dit magazine wil de lezer die een bouwdetail moet ontwerpen of uitvoeren in de eerste plaats helpen om de juiste vragen te stellen en de juiste reflexen aan te kweken.

Bron: het artikel 'Het bouwdetail: een ware eisenbundel' van ing. Olivier Vandooren, directeur Informatie en Bedrijfsondersteuning van het WTCB, in de thematische Contact 2015-1. Er mag alleen verwezen worden naar dit artikel, te vinden op www.wtcb.be, doorklikken op WTCB-Contact onderaan rechts op de homepage.

OVERHEIDSOPDRACHTEN
Alle overheidsopdrachten

Meest aanbevolen artikels

Revive zoekt met Nederlandse partner naar nieuwe projecten

Revive zoekt met Nederlandse partner naar nieuwe projecten

De Gentse projectontwikkelaar Revive en het Nederlandse ontwerp- en onderzoeksbureau Except uit Utrecht gaan samenwerken en willen samen de pionier worden op het vlak van doorgedreven duurzaamheid in de vastgoedsector. Concreet zijn ze in heel[…]

Kapitaalverhoging voor Belgische producent elektrische bestelwagens

Kapitaalverhoging voor Belgische producent elektrische bestelwagens

Erfpachter gezocht voor restauratie en herbestemming kerk Berchem

Erfpachter gezocht voor restauratie en herbestemming kerk Berchem

Metamorfose voor Brugs Minnewaterpark

Metamorfose voor Brugs Minnewaterpark