Volg Bouwkroniek

Abonneer u
Aanmelden

Volg Bouwkroniek Bouwkroniek

Welke plaatmaterialen gebruiken voor welke toepassingen'

Welke plaatmaterialen gebruiken voor welke toepassingen'

Er is tegenwoordig een uitgebreid gamma aan plaatmaterialen beschikbaar met de meest uiteenlopende prestaties en toepassingsgebieden. Om de schrijnwerker te helpen de juiste keuze te maken, overloopt dit artikel welke plaattypes geschikt zijn voor welke toepassingen.

Elk plaattype heeft een specifieke opbouw en samenstelling, die bepalend zijn voor de fysische en mechanische prestaties ervan. De vier meest voorkomende zijn:

spaanplaat is een houtachtig plaatmateriaal dat opgebouwd is uit kleine deeltjes hout (spanen) of andere lignocellulosehoudende materialen. Een organisch bindmiddel zorgt voor de onderlinge hechting. De volumieke massa neemt af naarmate men de kern nadert. In de regel bevinden de grofste spanen zich in het midden;

osb (oriented strand board) is samengesteld uit verschillende lagen houtschilfers met een welbepaalde vorm en dikte, die onderling verbonden worden met een bindmiddel. Osb-platen zijn gewoonlijk opgebouwd uit drie lagen, waarbij de schilfers van de buitenlagen evenwijdig lopen met de plaatlengte, terwijl die van de binnenlaag ofwel willekeurig verstrooid zijn of de lengterichting van de plaat kruisen;

multiplex is opgebouwd uit verschillende lagen fineer, die in tegengestelde nerfrichting op elkaar gelijmd worden. De vezels van de twee buitenste fineren, dekfineren of buitenlagen genoemd, lopen in dezelfde richting en zijn bepalend voor het uitzicht van de plaat. De kern bestaat uit een oneven aantal kruiselings gepositioneerde lagen, blindfineren of binnenlagen genoemd, met een symmetrische opbouw ten opzichte van de centrale laag;

mdf (medium density fibreboard) is een houtvezelplaat, waarbij het als grondstof gebruikte rondhout eerst verspaand en vervolgens verder vervezeld wordt tot vezels van de gewenste grootte. Daarna worden ze belijmd en naar een strooi-installatie gebracht, waar ze in één laag uitgestrooid worden. Zo ontstaat een vezeltapijt dat bijna 30 keer zo dik is als de plaat aan het einde van de productieketen. Na het persen worden de platen ten slotte op maat gezaagd.

Mechanische karakteristieken

De prestaties van de platen kunnen sterk verschillen naargelang van de gebruikte houtsoort, het lijmtype, de lijmhoeveelheid, de eventuele toeslagstoffen en de volumieke massa. Gewoonlijk gaat men ervan uit dat de mechanische sterkte van de platen toeneemt met hun volumieke massa. In deze context onderscheidt men voornamelijk:

de treksterkte loodrecht op de vlakken: indien de onderlinge hechting van de spanen ontoereikend is, kan de plaat tijdens het fineerproces of bij het aanbrengen van de verbindingsmiddelen (bv. deuvels) beginnen te splijten;

de buigsterkte: spaanplaten voor gebruik in meubels of als bekleding zijn doorgaans slechts aan geringe belastingen onderhevig, zodat hun mechanische sterkte beperkt kan blijven. Voor structurele toepassingen is het daarentegen noodzakelijk platen met een hogere draagkracht te gebruiken;

de elasticiteitsmodulus: naarmate de elasticiteitsmodulus groter is, zal de doorbuiging van de plaat onder belasting kleiner zijn.

Welke plaat voor welke toepassing'

De CE-markering van plaatmaterialen voor de bouw volgens de norm NBN EN 13986 is verplicht sedert 2006. Deze markering wordt aangebracht op de plaat of op het etiket en verwijst onder meer naar het plaattype en zijn technische klasse. Deze laatste stemt overeen met een plaatklasse die gelinkt wordt aan de plaatprestaties voor een gegeven gebruik. De beoordeling van de plaat gebeurt aan de hand van de desbetreffende norm (zie afbeelding 1).

De verschillende plaattypes kunnen niet in om het even welke situatie gebruikt worden. Het organigram, dat gebaseerd is op de beslissingsboom van het CEN TC 112, geeft aan welke technische plaatklassen gebruikt kunnen worden voor een bepaalde praktijktoepassing, zodat de schrijnwerker een geschikte keuze kan maken. Elke rij vertegenwoordigt een welbepaald plaatmateriaal (spaanplaat, multiplex, mdf, osb), waarbij de mechanische en/of fysische prestaties toenemen van rechts naar links. De kolommen stellen een aantal verschillende plaattypes voor die onder gelijkaardige omstandigheden gebruikt kunnen worden. Een lichtblauw vakje duidt aan dat er voor de betreffende plaatfamilie en de voorziene toepassing geen specifieke technische klasse voorhanden is. In dat geval moet men ofwel voor een ander plaattype kiezen, ofwel binnen dezelfde familie kiezen voor een plaat met (een) betere prestatie(s). De rode vakjes geven aan dat de beoogde toepassing vooralsnog niet mogelijk is voor de betreffende plaatfamilie.

Droog, vochtig of buitenmilieu

De technische klasse van de plaat is afhankelijk van het milieu waarin ze gebruikt wordt. De norm NBN EN 1995-1-1 onderscheidt de volgende milieus:

een droog milieu (klimaatklasse 1): milieu gekenmerkt door een vochtgehalte in de materialen dat overeenkomt met een temperatuur van 20° C en een relatieve vochtigheid van de omringende lucht die slechts enkele weken per jaar hoger is dan 65%. Een plaattype voor gebruik in een droog milieu is eveneens geschikt voor gebruik in de risicoklasse voor biologische aantasting 1 volgens de norm NBN EN 335;

een vochtig milieu (klimaatklasse 2): milieu gekenmerkt door een vochtgehalte in de materialen dat overeenkomt met een temperatuur van 20° C en een relatieve vochtigheid van de omringende lucht die slechts enkele weken per jaar hoger is dan 85%. Een plaattype voor gebruik in een vochtig milieu is eveneens geschikt voor gebruik in de risicoklassen voor biologische aantasting 1 en 2 volgens de norm NBN EN 335;

een buitenmilieu (klimaatklasse 3): milieu waarin de platen gekarakteriseerd worden door een vochtgehalte dat nog hoger kan zijn dan in de vorige klassen. Een plaattype voor gebruik in een buitenmilieu is eveneens geschikt voor gebruik in de risicoklassen voor biologische aantasting 1, 2 en 3 volgens de norm NBN EN 335.

Hoewel bepaalde plaattypes wel degelijk gebruikt kunnen worden in de klimaatklasse 3 kunnen de plaatprestaties sterk verminderen bij afwezigheid van een aangepaste verduurzamingsbehandeling (bv. in geval van een niet-duurzame houtsoort) en/of indien er in geen afwerking van het oppervlak en de snijvlakken voorzien werd. De levensduur van de platen is ook sterk afhankelijk van hun blootstelling, het type en het onderhoud van de oppervlakteafwerking, evenals van de voegen tussen de platen.

Structurele toepassingen

In het organigram wordt een onderscheid gemaakt tussen platen voor structurele en niet-structurele toepassingen:

de platen van de eerste categorie worden gewoonlijk aangeduid als 'werkende' platen en zijn bestemd voor gebouwonderdelen die belastingen moeten opnemen: muren, vloeren, windverbanden (wanden die mee instaan voor de dwarse stabiliteit van de constructie), daken of I-balken. De normen maken nog een bijkomend onderscheid tussen gewone structurele platen (voor algemeen structureel gebruik) en structurele platen die zware belastingen moeten opnemen;

de platen uit de tweede categorie (index 'a') worden onder meer gebruikt voor meubels of als afwerkingsmateriaal.

Het dossier bevat een schema dat een aantal gebruiksvoorbeelden uit het organigram voort illustreert.

Bron: het WTCB-dossier 'Plaatmaterialen en hun toepassingen' van ir. Stéphane Charron, laboratoriumhoofd Hout en Coatings, ir. Yves Martin, afdelingshoofd Gebouwschil en Schrijnwerk, en ing. Laurent Lassoie, adjunct-departementshoofd Communicatie en Beheer van het WTCB. Het vervangt het WTCB-dossier 2009/3.8. Er mag alleen verwezen worden naar het dossier zelf (2015/2.20), te vinden op www.wtcb.be, doorklikken naar publicaties en WTCB-dossiers.

OVERHEIDSOPDRACHTEN
Alle overheidsopdrachten

Meest aanbevolen artikels

Leuven asfalteert dit jaar een dertigtal straten

Leuven asfalteert dit jaar een dertigtal straten

De stad Leuven investeert ieder jaar 2,5 miljoen € in de vernieuwing van asfaltlagen. Dat is nodig om ernstige schade op korte en middellange termijn te vermijden. In de loop van dit jaar zullen in Leuven een dertigtal straten nieuwe asfalt[…]

Bouw grootste Zeeuwse zonnepark North Sea Port gestart

Bouw grootste Zeeuwse zonnepark North Sea Port gestart

Heraanleg stationsomgeving Ekeren begint in 2022

Heraanleg stationsomgeving Ekeren begint in 2022

Denys geselecteerd voor Porthosproject in Rotterdam

Denys geselecteerd voor Porthosproject in Rotterdam