Volg Bouwkroniek

Abonneer u
Aanmelden

Volg Bouwkroniek Bouwkroniek

Wegwijs in de soorten inox

Wegwijs in de soorten inox

Alhoewel 'inox' wellicht het meest gebruikt wordt in onze taal, spreken we liever van roestvast staal (rvs). Deze specifieke types staal hebben per definitie een minimaal chroomgehalte van 10,5% en een maximaal koolstofgehalte van 1,2%. Als deze twee voorwaarden vervuld zijn, ontstaat een beschermende, zelfherstellende chroomrijke oxidelaag ' de passivatielaag. Deze laag is volledig transparant en slechts enkele miljoensten van een millimeter dik. Als deze laag wordt verwijderd, bv. door bewerking van het materiaal of door beschadiging, vormt zich spontaan een nieuwe laag in aanwezigheid van zuurstof (bv. uit lucht of water). De passivatielaag maakt een bijkomende corrosiebescherming door metaal- (galvanische) of organische laag (lakken) overbodig. De corrosiebestendigheid is dus een intrinsieke eigenschap van het materiaal en hangt niet af van een bijkomende bescherming van het oppervlak.

Types roestvast staal

Er is niet niet één enkel type roestvast staal ' er bestaat een breed spectrum aan materialen, elk met zijn specifieke eigenschappen. De Europese normen beschrijven een vijftigtal types roestvast staal voor de bouwsector, daarnaast zijn er nog enkele honderden voor andere toepassingen.

De eerste, en ook in de bouw de meest gebruikte, types zijn de 'austenitische' rvs-soorten. Dit type materiaal wordt ook voor keukengerei, spoelbakken of in de zuivelindustrie gebruikt. Bij de consument staat het bekend onder de naam '18/8' of '18/10', omdat het ongeveer 18% chroom en 8 tot 10% nikkel bevat. Dit materiaal dat volgens de Europese EN-normen 1.4301 en volgens de Amerikaanse ASTM-normen 304 heet, is de meest gebruikte vertegenwoordiger van de familie 'austenitisch roestvast staal', dit zijn ijzer-chroom-nikkel legeringen. Zij combineren een hoge corrosiebestendigheid met een uitstekende vervormbaarheid en lasbaarheid. Bovendien zijn ze uitermate geschikt voor het slijpen en polijsten. Met een gepaste uitrusting kunnen lasnaden onzichtbaar afgewerkt worden.

Door molybdeen (Mo) aan de legering toe te voegen wordt de corrosieweerstand duidelijk verhoogd. Het type 1.4401 (316) en zijn varianten zijn ook voor corrosieve atmosferische omgevingen geschikt, bv. zeeklimaat, locaties langs wegen waar strooizout wordt gebruikt (blootstelling aan chloriden) of industriële omgeving (aanwezigheid van zwaveldioxide). Het Atomium in Brussel en het Justitiepaleis in Antwerpen (foto 2) werden met een dergelijk type roestvast staal bekleed.

Er is niet niet één enkel type roestvast staal.

Een tweede groep roestvast staal wordt 'ferritisch' genoemd. Dit zijn ijzer-chroom legeringen die geen (of nauwelijks) nikkel bevatten en daardoor als allerbelangrijkste voordeel hebben dat ze stabieler zijn inzake prijs. In onze dagelijkse omgeving treffen we vooral de types met 17% chroom aan, bv. in de trommels van wasmachines en droogautomaten. Hetzelfde materiaal, 1.4016 (430), wordt in de bouw voor wandbekledingen (onder meer in liften en wandpanelen) gebruikt. Andere ferritische types met bijkomende legeringselementen zoals titaan (Ti) en niobium (Nb) in het geval van 1.4509 (441) of molybdeen (Mo) bij 1.4521 (444) worden ook voor dakbedekking of in de technische installaties van gebouwen (boilers, drinkwaterleidingen) gebruikt.

Een derde groep blinkt uit inzake mechanische eigenschappen - de 'austenitisch-ferritische' of 'duplex'-types. Opgelet: duplex roestvast staal mag niet worden verward met het 'duplex-systeem' (verflaag op thermisch verzinkte elementen) toegepast op bouwstaal. Naast een bijzonder hoge corrosieweerstand hebben 'austenitisch-ferritische' rvs types ook uitstekende mechanische eigenschappen. Zij worden toegepast in zware structuren, zoals bv. (voetgangers)bruggen die geen bijkomende oppervlaktebescherming nodig hebben, zelfs in een kustomgeving. De Fondation Louis Vuitton in Parijs is een recent voorbeeld van een prestigieuze architectonische toepassing in de staalbouw.

Voor alle types roestvast staal geldt dat het gehalte aan chroom, molybdeen en stikstof de corrosiebestendigheid bepaalt.

Het meest bekende type in de duplex-familie is rvs 1.4462 (commercieel ook '2205' genoemd, waarbij de 22 staat voor plusminus 22% chroom en de 05 staat voor ongeveer 5% nikkel ). De vloeigrens Rp0,2 heeft hier een typische waarde van 620 Mpa en de treksterkte een waarde van 840 Mpa (koudgewalste vlakke producten). De zogeheten 'Lean Duplex'-types zoals 1.4062 (2202) kunnen een alternatief vormen voor gewoon staal, maar ook voor de rvs-types 304 en 316, op voorwaarde dat ook de potentiële diktereductie wordt aangesproken.

Voor alle types roestvast staal geldt dat het gehalte aan chroom, molybdeen en stikstof de corrosiebestendigheid bepaalt. De chemische samenstelling laat dus toe het algemene niveau van corrosiebestendigheid goed in te schatten.

Oppervlakteafwerkingen

EN 10088-4 bevat de benamingen van architectonische oppervlakteafwerkingen voor roestvast staal. De benaming is samengesteld uit een nummer (1 = warmgewalst, 2 = koudgewalst) en een letter (D voor mat ['dull'], B voor glanzend ['bright'], R voor spiegelend ['reflective'] enz.).

Economisch gezien behoren gewalste oppervlakken zoals 1D, 2D, 2B en 2R tot de meest interessante mogelijkheden. Zowel platen als coils (staal op rol) zijn verkrijgbaar als geslepen oppervlakken met verschillende korrelgrootten. Door patroonwalsen kan aan het oppervlak een structuur worden gegeven (generfde, lederen en andere patronen behoren tot de vele mogelijkheden). Dit geeft het materiaal een minder reflecterende aanblik en kan ook krassen en deuken maskeren. Het kleuren kan elektrolytisch worden uitgevoerd, door fysische dampafzetting (PVD) of door organische en nanotechnologische coatings aan te brengen. Het combineren van producten en processen geeft haast onbeperkte mogelijkheden.

Bouwtoepassingen

De combinatie hoge corrosiebestendigheid en goede mechanische eigenschappen maakt het materiaal geschikt voor gebruik in lichte en filigrane constructies. Rolgevormde en lasergelaste profielen zijn in vrijwel alle afmetingen leverbaar. Austenitisch roestvast staal wordt veel gebruikt bij beglaasde gevels en andere secundaire constructies. Duplex (austenitisch-ferritisch) rvs wordt ook gebruikt in zware constructies, zoals voetgangersbruggen in kuststreken.

Trappen, leuningen en straatmeubilair

Door de combinatie van hoge mechanische sterkte en een aantrekkelijk uiterlijk is roestvast staal een ideaal materiaal voor het maken van trappen en leuningen. De austenitische types zijn in een atelieromgeving gemakkelijk af te werken en laten zich ook op de werf goed lassen en polijsten zo dat de lasnaden onzichtbaar worden.

Binnentoepassingen

Roestvast staal biedt haast onbeperkte mogelijkheden voor het bekleden van wanden, plafonds en kolommen, maar ook voor deuren en liftkabines. Vanuit prijstechnisch oogpunt is ferritisch roestvast staal een bijzonder goede keuze voor interieurs. Roestvast staal is goed te combineren met andere materialen, zoals glas, hout of steen.

Gevelbekleding

Een van de voordelen van roestvast staal is zijn uitstekende buigzaamheid. Cassettes en andere elementen kunnen met een extreem kleine buigradius (buigradius = materiaaldikte) worden vervaardigd. Op aanwijzing van de architect kunnen vormen op maat worden gemaakt. Een blinkende finish kan de warmte van het gebouw weerkaatsen en daarmee de noodzaak tot koeling beperken. Elektrochemisch gekleurd roestvast staal is ongevoelig voor uv-licht. Aangezien de kleur alleen afhankelijk is van de lichtinterferentie en er geen kleurstoffen worden gebruikt, zal de kleur na verloop van tijd niet vervagen.

Dakbedekking

Stalen dakplaten kunnen op twee manieren verbonden worden. Het systeem met staande naad is in essentie hetzelfde zoals dit bij andere metalen dakbedekkingen wordt toegepast. Naast deze traditionele optie kan roestvast staal als dakbedekking ook met een gelaste rolnaad geplaatst worden, zoals dit bij het dak van het Justitiepaleis in Antwerpen werd uitgevoerd. Het resultaat is een volledig waterdichte naad, die zelfs in delen met stilstaand water intact blijft. Roestvast staal is het enige metalen materiaal dat geschikt is voor platte daken zonder helling.

De eventuele aangebrachte matte tinlaag zorgt ervoor dat het materiaal op een 'decoratieve wijze' veroudert, zonder iets af te doen van de natuurlijke corrosiebestendigheid van het basismetaal. De coating vergemakkelijkt ook het solderen. Het klassieke austenitische type 1.4301 (304) voldoet in normale stedelijke omgevingen uitstekend. Omdat het materiaal zijn vervormbaarheid bij lage temperaturen behoudt, kunnen ook in de winter dakbedekkingswerken worden uitgevoerd - zelfs tijdens periodes van vorst (dat in tegenstelling tot veel andere types van metalen daken met staande naad).

' Tekst: Koen Michielsen (Infosteel), gebaseerd op een publicatie van EuroInox in het Infosteel-magazine. Meer informatie vind je op www.infosteel.be/nl/materiaal/ producten/roestvast-staal.html.

OVERHEIDSOPDRACHTEN
Alle overheidsopdrachten

Meest aanbevolen artikels

Verlof ... in onze eigen hof

Verlof ... in onze eigen hof

Tijd om uit te rusten! Niks moet, niksen mag! Wij nemen een korte pauze van 19/07 t.e.m. 08/08! Op 09/08 zijn we er weer! Blijf gezond, hou het veilig en vooral: geniet ervan! Team Bouwkroniek  

'Virtual reality zal het meeste impact hebben op de bouwsector'

'Virtual reality zal het meeste impact hebben op de bouwsector'

Half augustus begint aanleg rotonde Tongersesteenweg in Lanaken

Half augustus begint aanleg rotonde Tongersesteenweg in Lanaken

Dendermonde wil toekomst vestinggordel veiligstellen

Dendermonde wil toekomst vestinggordel veiligstellen