Volg Bouwkroniek

Abonneer u
Aanmelden

Volg Bouwkroniek Bouwkroniek

Wat is nieuw in de wet inzake overheidsopdrachten' Deel 1

Gerelateerde onderwerpen :

Wat is nieuw in de wet inzake overheidsopdrachten' Deel 1

In het Staatsblad van 14 juli 2016 werd de nieuwe wet van 17 juni 2016 inzake overheidsopdrachten gepubliceerd, die de huidige wet van 15 juni 2006 op termijn zal vervangen. Een tweede wet van dezelfde datum heeft betrekking op de concessieovereenkomsten. Aanleiding voor deze nieuwe wetten is de omzetting van drie Europese richtlijnen 2014/23 (concessies), 2014/24 (klassieke sectoren) en 2014/25 (speciale sectoren). De regels van de richtlijnen werden omgezet ook voor de opdrachten onder de Europese drempels, maar er werd in een aantal versoepelingen voorzien. Wij overlopen in dit artikel enkele interessante nieuwigheden van de wet inzake overheidsopdrachten.

Plaatsingsprocedures

Een eerste opvallende kenmerk is dat de plaatsingsprocedures (nieuwe terminologie in vervanging van de term 'gunningsprocedure') meer soepelheid zullen bieden voor de aanbestedende overheid om de meest voordelige inschrijving te kiezen. Men maakt geen onderscheid meer tussen een aanbestedingsprocedure of een offerteaanvraag, maar men spreekt van openbare en niet-openbare procedures. Zoals nu reeds het geval is, kan in de eerstgenoemde plaatsingsprocedure elke geïnteresseerde onderneming naar aanleiding van een aankondiging van de opdracht een offerte indienen. In de niet-openbare procedure kan elke ondernemer naar aanleiding van een aankondiging van een opdracht een aanvraag tot deelneming indienen, waarna hij - na zijn eventuele selectie - zal uitgenodigd worden een offerte in te dienen.

Zowel in de openbare als in de niet-openbare procedure is er geen sprake meer van de 'laagste regelmatige inschrijving'. De aanbestedende overheid baseert de gunning van overheidsopdrachten voortaan steeds op de economisch meest voordelige offerte (art. 81 § 1 WOO 2016).

De economisch meest voordelige offerte uit het oogpunt van de aanbestedende overheid wordt, naar keuze, vastgesteld:

1° op basis van de prijs;

2° op basis van de kosten, rekening houdend met de kosteneffectiviteit, zoals de levenscycluskosten, overeenkomstig artikel 82;

3° rekening houdend met de beste prijs-kwaliteitsverhouding die bepaald wordt op basis van de prijs of de kosten alsook criteria waaronder kwalitatieve, milieu- en/of sociale aspecten, die verband houden met het voorwerp van de betrokken opdracht. Het kan onder meer gaan om de volgende criteria:

a) kwaliteit, waaronder technische verdienste, esthetische en functionele kenmerken, toegankelijkheid, geschiktheid van het ontwerp voor alle gebruikers, sociale, milieu- en innovatieve kenmerken, de handel en de voorwaarden waaronder deze plaatsvindt;

b) de organisatie, de kwalificatie en de ervaring van het personeel voor de uitvoering van de opdracht, wanneer de kwaliteit van dat personeel een aanzienlijke invloed kan hebben op het niveau van de uitvoering van de opdracht;

c) klantenservice en technische bijstand, alsook leveringsvoorwaarden zoals de leveringsdatum, de leveringswijze en de leverings- of uitvoeringstermijn.

Het kostenelement kan ook de vorm aannemen van een vaste prijs of vaste kosten op basis waarvan de ondernemers zullen concurreren op kwaliteitscriteria alleen (art. 81 § 2 WOO 2016).

Het blijft dus wel mogelijk een opdracht te gunnen op basis van alleen de prijs, maar dit kan ook op basis van de prijs en de kosten, of nog op basis van de beste prijs-kwaliteitsverhouding. Al wordt er voortaan niet meer verwezen naar het criterium van de 'laagste prijs', maar wel naar het criterium van de 'prijs', heeft dit laatste criterium evenwel dezelfde draagwijdte als het criterium van de 'laagste prijs'. Voorts moet worden verduidelijkt dat het kostencriterium ruimer is dan het prijscriterium. Het omvat immers zowel de prijs als andere economische kosten verbonden aan aankoop en eigendom.

Het criterium betreffende de beste prijs-kwaliteitsverhouding omvat de prijs of de kosten, alsook andere criteria, waaronder kwalitatieve, milieu- en/of sociale aspecten, die verband houden met het voorwerp van de betrokken opdracht. Dit betekent dat de criteria het ene, het andere of de drie voornoemde aspecten kunnen omvatten (Memorie van Toelichting).

Indien de aanbestedende overheid zich enkel beperkt tot de prijs of enkel tot de kosten, kan men gewagen van een plaatsingsprocedure die overeenstemt met de vroegere aanbestedingsprocedure. Indien zij daarentegen gebruik maakt van verschillende criteria, die - zoals in de huidige regeling - moeten verband houden met het voorwerp van de opdracht, dan komt men dicht in de buurt van de vroegere offerteaanvraag.

Ook de organisatie, de kwalificatie en de ervaring van het personeel voor de uitvoering van de opdracht, behoort nu definitief tot de mogelijkheden om als gunningscriterium in aanmerking te worden genomen. Voorwaarde is dat de kwaliteit van het personeel een aanzienlijke invloed kan hebben op het niveau van de uitvoering van de opdracht. In principe horen ervaringscriteria thuis in de kwalitatieve selectie en zijn het geen gunningscriteria. Uitzonderlijk werden ze reeds toegelaten in de rechtspraak van het Hof van Justitie, op voorwaarde dat deze 'ervaring' kon betrokken worden op de intrinsieke waarde van de offerte (zie 'Kroniek Overheidsopdrachten', deel I, nr. 793). De nieuwe bepaling, die geïnspireerd is door de richtlijn 2014/24/EU, is de bevestiging van deze rechtspraak. Ervaring en kennis van het personeel dat met de uitvoering van de opdracht zal worden belast kan dan meespelen in de beoordeling van de offertes. Dit zal vooral nuttig zijn bij zeer gespecialiseerde diensten, zoals informaticadiensten, onderhoud van meetplatformen op zee, enz.

De aanbestedende overheden worden aangemoedigd om meer rekening te houden - zowel voor het bepalen van de economisch meest voordelige inschrijving als van de laagste prijs - met de levenscycluskosten, tenzij zij er de voorkeur aan geven enkel de prijs als enig beoordelingscriterium te gebruiken. Het begrip levenscycluskosten omvat alle kosten in de levenscyclus van een werk, levering of dienst. Dit behelst de interne kosten, bv. voor benodigde research, ontwikkeling, productie, vervoer, gebruik, onderhoud en verwijdering, maar het kan ook kosten omvatten die toe te schrijven zijn aan externe milieueffecten, zoals verontreiniging veroorzaakt door de winning van de in het product verwerkte grondstoffen, door het product zelf of bij de productie ervan, mits deze in geld uitgedrukt en gecontroleerd kunnen worden.

Mededingingsprocedure met onderhandeling

De 'mededingingsprocedure met onderhandeling' is een nieuwe benaming gegeven in de richtlijn 2014/24/EU om de onderhandelingsprocedure met bekendmaking in de klassieke sectoren aan te duiden. De aandacht moet gevestigd worden op het feit dat de nieuwe wet een terminologisch onderscheid maakt tussen de klassieke sectoren en de speciale sectoren, ten einde overeen te stemmen met de terminologie van de Europese richtlijnen en rechtstreeks te kunnen verwijzen naar de nieuwe Europese formulieren. Om die reden wordt de vroegere onderhandelingsprocedure met bekendmaking nu 'mededingingsprocedure met onderhandeling' genoemd in de klassieke sectoren en 'onderhandelingsprocedure met voorafgaande oproep tot mededinging' in de speciale sectoren. Dezelfde logica wordt gevolgd voor de onderhandelingsprocedure zonder bekendmaking die voortaan 'onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande bekendmaking' heet in de klassieke sectoren en 'onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande oproep tot mededinging' in de speciale sectoren.

Tot slot past het erop te wijzen dat deze procedure steeds gepaard gaat met een aankondiging van een opdracht, behalve in het geval bedoeld in artikel 38, § 1, 2°, waarvoor een aankondiging van een opdracht werd gepubliceerd in het kader van een vorige openbare of niet-openbare procedure, en voor zover alle in dat geval vereiste voorwaarden vervuld zijn.

Ook het feit dat de voorwaarden voor het gebruik van de mededingingsprocedure met onderhandeling (op heden onderhandelingsprocedure met bekendmaking genoemd) versoepeld werden, is niet zonder belang. Deze laatste procedure hoeft niet meer als een echte uitzonderingsprocedure te worden aanzien. De gevallen waarin de mededingingsprocedure met onderhandeling in de klassieke sectoren kan toegepast worden, werden door de nieuwe wet immers grondig gewijzigd. Deze plaatsingsprocedure blijft evenwel in de klassieke sectoren onderworpen aan bepaalde voorwaarden.

In de klassieke sectoren is de mededingingsprocedure met onderhandeling toegelaten met betrekking tot opdrachten voor werken, leveringen of diensten, wanneer er niet kan worden voorzien in de behoeften van de aanbestedende dienst zonder aanpassing van gemakkelijk beschikbare oplossingen of wanneer het een ontwerp- of innovatieve oplossing betreft. Idem dito wanneer de opdracht niet kan worden gegund zonder voorafgaande onderhandelingen, wegens specifieke omstandigheden die verband houden met de aard, de complexiteit of de juridische en financiële voorwaarden of wegens de daaraan verbonden risico's. De mededingingsprocedure is ook mogelijk indien de technische specificaties door de aanbestedende dienst niet nauwkeurig genoeg kunnen worden vastgesteld op basis van een norm, Europese technische beoordelingen, een gemeenschappelijke technische specificatie of een technisch referentiekader.

Deze procedure kan ook aangewend worden wanneer de toegang tot de opdracht wordt voorbehouden overeenkomstig artikel 15 van de wet aan sociale werkplaatsen en aan ondernemers die de maatschappelijke en professionele integratie van gehandicapten of kansarmen tot doel hebben, of nog in het kader van programma's voor beschermde arbeid. Voorwaarde is dan wel dat het geraamde bedrag van de opdracht zonder belasting over de toegevoegde waarde lager is dan de voor de Europese bekendmaking bepaalde drempel.

De mededingingsprocedure met onderhandeling is ook toegelaten - zoals thans reeds het geval is - voor kleine opdrachten met een geraamd bedrag lager dan de bedragen die zullen worden bepaald bij koninklijk besluit. Uiteraard blijft de mededingingsprocedure met onderhandeling ook mogelijk, zoals thans het geval is, met betrekking tot werken, leveringen of diensten waarvoor in het kader van een openbare of niet-openbare procedure alleen onregelmatige of onaanvaardbare inschrijvingen werden ingediend.

In de mededingingsprocedure met onderhandeling moet de aanbestedende overheid in elk geval de minimumeisen bepalen waaraan de offertes moeten voldoen. Omtrent deze minimumeisen kan niet worden onderhandeld. Dat is een bevestiging van het arrest van het Hof van Justitie van de Europese Unie, dat wij in een vroegere aflevering hebben becommentarieerd (zie Bouwkroniek 11 april 2014). In dit arrest wees het Hof er op dat met een inschrijver die afwijkt van de essentiële (minimale) technische specificaties niet voort kan onderhandeld worden. Uiteraard kan ook niet onderhandeld worden omtrent de gunningscriteria zelf. Deze moeten gedurende de ganse plaatsingsprocedure op een uniforme wijze worden geïnterpreteerd en op gelijke wijze worden toegepast voor alle inschrijvers.

Onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande bekendmaking

Deze procedure kan toegepast worden in een aantal gevallen die te uitgebreid zijn om in dit kort bestek te worden behandeld, maar die voor de meeste lezers bekend in de oren zullen klinken. We vermelden bijvoorbeeld de opdrachten waarvan de goed te keuren uitgave zonder belasting over de toegevoegde waarde lager is dan de bedragen te bepalen bij koninklijk besluit, de hypothese van de dwingende spoed voortvloeiend uit onvoorzienbare gebeurtenissen, of wanneer geen of geen geschikte aanvraag tot deelneming of offerte werd ingediend ingevolge een openbare of niet-openbare procedure, mits de oorspronkelijke voorwaarden van de opdracht niet wezenlijk worden gewijzigd (en mits, voor opdrachten die gelijk zijn aan of hoger zijn dan de drempels voor de Europese bekendmaking, aan de Europese Commissie op haar verzoek een verslag wordt overgelegd).

Vereenvoudigde onderhandelingsprocedure met voorafgaande bekendmaking

De vereenvoudigde onderhandelingsprocedure met voorafgaande bekendmaking werd ingevoerd door de wet van 15 juni 2006. De bedoeling van deze plaatsingsprocedure is de overheid een zekere soepelheid te bieden inzake beheer, en tegelijk toch de transparantie van de procedure te waarborgen. Het is in de huidige reglementering beperkt tot opdrachten voor werken, die de drempel van 600.000 ' niet bereiken, en tot opdrachten voor leveringen en diensten beneden de Europese drempels. Het bedrag zal in de nieuwe reglementering opgetrokken worden tot 750.000 ' voor werken. Voor leveringen en diensten blijven de Europese drempels van toepassing.

Deze vorm van onderhandelingsprocedure is toegelaten zonder dat er andere voorwaarden vereist zijn. Het volstaat dat de geraamde waarde van de opdracht beneden de vermelde drempels blijft. Zoals thans reeds het geval is, kan de vereenvoudigde onderhandelingsprocedure ook gebruikt worden voor opdrachten die deze drempels bereiken of overschrijden, maar dan moeten de voorwaarden wel aanwezig zijn om sowieso een mededingingsprocedure met onderhandelingen te mogen toepassen.

Uiteraard kan er noch in de onderhandelingsprocedure zonder voorafgaande bekendmaking, noch in de vereenvoudigde onderhandelingsprocedure onderhandeld worden over de gunningscriteria of over de minimumeisen die in de technische specificaties werden bepaald.

Concurrentiedialoog

Net als bij de mededingingsprocedure met onderhandeling breidt de nieuwe wet de toepassingsmogelijkheden van de concurrentiedialoog aanzienlijk uit. In de huidige regeling is de concurrentiegerichte dialoog beperkt tot ingewikkelde opdrachten, wanneer de aanbestedende overheid objectief niet in staat is de technische middelen te bepalen die aan haar behoeften kunnen voldoen of te beoordelen wat de markt te bieden heeft op het vlak van technische, financiële of juridische oplossingen.

In de nieuwe wet zijn de voorwaarden om een beroep te doen op de concurrentiedialoog dezelfde als deze voor de mededingingsprocedure met bekendmaking (zie hoger), uitgezonderd voor twee gevallen, met name:

de opdrachten voorbehouden aan sociale werkplaatsen en aan ondernemers die de maatschappelijke en professionele integratie van gehandicapten of kansarmen tot doel hebben, of nog in het kader van programma's voor beschermde arbeid;

de opdrachten met een geraamd bedrag lager dan de bedragen die zullen worden bepaald bij koninklijk besluit.

Er kan wel een beroep gedaan worden op de concurrentiedialoog wanneer in het kader van een openbare of niet-openbare procedure voor werken, leveringen of diensten, alleen maar onregelmatige of onaanvaardbare inschrijvingen werden ingediend.

Toch zijn er enkele belangrijke verschillen met de mededingingsprocedure met onderhandeling. In de concurrentiedialoog mogen de overheidsopdrachten uitsluitend worden gegund op grond van de beste prijs-kwaliteitsverhouding. Toch is dit niet nieuw, aldus de Memorie van Toelichting, aangezien de concurrentiegerichte dialoog vroeger al gebaseerd was op het criterium van de economisch meest voordelige offerte.

Een andere verschilpunt heeft betrekking op de verwachtingen van de aanbestedende overheid. Wanneer de aanbestedende overheid een mededingingsprocedure met onderhandelingen gebruikt, tracht ze enkel offertes te verkrijgen. Bij de concurrentiegerichte dialoog is de benadering helemaal anders aangezien de aanbestedende overheid vooral hoopt oplossingen te vinden die haar pas in tweede instantie zullen toelaten offertes te verkrijgen. Bijgevolg moet de aanbestedende overheid haar behoeften en eisen in de aankondiging en/of in een beschrijvend document bepalen en de gunningscriteria, alsook een indicatief tijdschema, aangeven (Memorie van Toelichting).

De procedure verloopt zoals thans reeds geregeld door de huidige wetgeving. De concurrentiegerichte dialoog kan, net als de mededingingsprocedure met onderhandeling, in opeenvolgende fasen verlopen zodat het aantal te bespreken oplossingen wordt beperkt door toepassing van de gunningscriteria. Er wordt een dialoog gevoerd met alle geselecteerde ondernemingen, tot wanneer het duidelijk is met welke oplossing in de behoeften van aanbestedende overheid kan worden voorzien.

Na het afsluiten van de dialoog worden de ondernemers verzocht hun definitieve offerte in te dienen. De aanbestedende overheid kan evenwel vragen die offertes nog te verduidelijken of nauwkeuriger te omschrijven. De essentiële aspecten van de offertes mogen evenwel niet worden gewijzigd.

Aanleiding voor deze nieuwe wetten is de omzetting van drie Europese richtlijnen.

De wet laat wel toe dat onderhandelingen worden gevoerd met de inschrijver die als de indiener van de offerte met de beste prijs-kwaliteitsverhouding is aangewezen om de in de offerte vervatte financiële toezeggingen of andere voorwaarden te bevestigen. Die onderhandelingen mogen de essentiële aspecten van de offerte evenwel niet wijzigen noch de mededinging vervalsen.

Innovatiepartnerschap

Er wordt een nieuwe procedure ingevoerd die men het innovatiepartnerschap heeft genoemd. Het innovatiepartnerschap moet gericht zijn op de ontwikkeling van innovatieve producten, diensten of werken en de daaropvolgende aankoop van de daaruit resulterende leveringen, diensten of werken, wanneer niet kan worden voorzien in de behoefte van de aanbestedende overheid met de aankoop van reeds op de markt beschikbare werken, leveringen of diensten. Bijgevolg maakt het innovatiepartnerschap een einde aan de verplichting om afzonderlijke opdrachten te sluiten voor onderzoek en ontwikkeling enerzijds en voor de aankoop van werken, leveringen of diensten die resulteren uit het onderzoek en de ontwikkeling anderzijds. Na afloop van de onderzoeks- en ontwikkelingsfase kan de aanbestedende overheid de opdracht voor de aankoop van werken, leveringen of diensten aldus aan dezelfde ondernemer toevertrouwen.

Zo'n partnerschap, dat met één of met verscheidene ondernemers kan worden gesloten, verloopt in verschillende fasen. De aanbestedende dienst kan na elke fase besluiten het innovatiepartnerschap te beëindigen of, bij een innovatiepartnerschap met verschillende partners, het aantal partners te verminderen door individuele opdrachten in te trekken, mits de aanbestedende dienst zich in de aanbestedingsdocumenten deze mogelijkheid heeft voorbehouden.

Het partnerschap werkt ongeveer zoals een mededingingsprocedure met onderhandeling, waarbij door de aanbestedende dienst met de inschrijvers wordt onderhandeld over hun eerste en over elke daaropvolgende inschrijving, met uitzondering van de definitieve inschrijving. Zoals in de onderhandelingsprocedure mag over de minimumeisen en de gunningscriteria niet worden onderhandeld. Het onderscheid ligt hierin dat deze plaatsingsprocedure speciaal toegespitst is op de ontwikkeling van innovatieve producten, diensten of werken. De opdracht wordt uitsluitend op basis van de beste prijs-kwaliteitsverhouding gegund, aangezien dit het meest geschikte criterium lijkt om offertes voor innovatieve oplossingen te vergelijken.

Volgens de Memorie van Toelichting blijft het evenwel een specifieke plaatsingsprocedure omdat het in één en dezelfde procedure en een en dezelfde opdracht de ontwikkeling en daaropvolgende aankoop van een goed of prestatie omvat. Toch moet vastgesteld worden dat de toepassingsgevallen en de modus operandi van de mededingingsprocedure met onderhandeling, de concurrentiedialoog en het innovatiepartnerschap zeer dicht bij elkaar aanleunen.

(Wordt vervolgd)

WILLY ABBELOOS

Meer over deze materie, lees je in Kroniek Overheidsopdrachten (auteur Willy Abbeloos), een uitgave van Bouwkroniek/EBP, 2014, deel I en II, (295 ', inclusief 6% btw ' exclusief 15 ' verzendkosten) te bestellen via consult@ebp.be.

OVERHEIDSOPDRACHTEN
Alle overheidsopdrachten

Meest aanbevolen artikels

Wooncontainers moeten beschouwd worden als onroerende goederen

Wooncontainers moeten beschouwd worden als onroerende goederen

De vastgoedmarkt wordt op inventieve wijze geconfronteerd met budgetvriendelijkere alternatieven zoals containers waarin scholen, kantoren en zelfs woningen worden ondergebracht. Hoewel deze vorm van huisvesting en accommodatie gepaard gaat met[…]

Cassatie verduidelijkt buitengerechtelijke vervanging en matiging van vertragingsboetes

Cassatie verduidelijkt buitengerechtelijke vervanging en matiging van vertragingsboetes

Samenvoegen en clusteren van posten

Samenvoegen en clusteren van posten

Tips & Tricks van experten voor het communiceren met de aanbesteder: wat kan en wat kan niet?

Tips & Tricks van experten voor het communiceren met de aanbesteder: wat kan en wat kan niet?

Meer artikels