Volg Bouwkroniek

Abonneer u
Aanmelden

Volg Bouwkroniek Bouwkroniek

Stadshygiëne

Steden bestaan als sinds duizenden jaren, maar steden met riolering zijn héél veel later ontstaan. Alles begint klein en een klein groepje huizen-met-een-tuintje rond een riviertje raakt zijn afvalwater wel kwijt. Het echte probleem ontstaat bij grotere agglomeraties.

Menselijke nederzettingen ontstonden vaak langs een rivier, en die rivier leverde meestal ook het drinkwater. Goslar-am-Harz is een lieflijk stadje aan de voet van het Harzgebergte in Duitsland, waar een populair rijmpje nog herinnert aan de tijd toen de lokale 'stadsbrouwerij' haar water putte uit de Gose, het schilderachtige riviertje dat dwars door het centrum stroomt. De stadsomroeper liep op sommige dagen door dat centrum, liet zijn bel klinken en declameerde dan plechtig:

't is om U bekend te maken,

dat niemand in de Gose mag kakken.

Morgen wordt gebrouwen!

Daarmee wisten de bewoners van Goslar, die klanten waren van de stadsbrouwerij, met welk dilemma ze geconfronteerd waren.

Veel steden losten het hygiëneprobleem op door het overwelven van de kleinere riviertjes in de stad, waarbij ze in koop namen dat het drinkwater dan op een andere manier bij de bevolking moest gebracht worden. In Rome, één van de grootste steden uit de oudheid, werden de kleine riviertjes overwelfd tot een groot rioleringssysteem dat 'cloaca maxima' gedoopt werd, terwijl een indrukwekkend aantal aquaducten voor bevoorrading met drinkwater zorgden. Dat drinkwater moest via die aquaducten van ver aangevoerd worden, omdat de 'cloaca maxima' in de Tiber uitmondde waardoor het water van de plaatselijke rivier als drinkwater onbruikbaar werd.

Romeinen die tijdens een stadswandeling door een natuurlijke behoefte geplaagd werden, konden solaas vinden in de publieke toiletten die door keizer Vespasianus gebouwd waren (en die in Frankrijk nog altijd 'vespasiennes' genoemd worden). Het gebruik van die vespasiennes was niet gratis, en toen men keizer Vespasianus er op wees dat hij op een eigenaardige manier belastingen inde, antwoordde hij: 'Pecunia non olet', in hedendaags Nederlands: 'Geld stinkt niet'. En hoe dan ook, hygiëne kost geld.

Het scheiden van drinkwater van afvalwater is een eeuwenoud financieel én technisch probleem. Het overwelven van kleine riviertjes in de steden is heel lang een courante praktijk geweest; en wat daarvan de gevolgen waren, zouden de vissen uit de Zenne hebben kunnen uitleggen indien ze het overleefd hadden. Het drinkwater voor de mensen werd door 'waterdragers' in de stad gebracht. (Het beroep van waterdrager is intussen in Europa uitgestorven, en bestaat alleen nog in de Ronde van Frankrijk.)

Stromend water heeft zelfreinigende eigenschappen, en die zelfreiniging heeft de mensheid er voor behoed zichzelf te vergiftigen. Maar die 'zelfreiniging' werkt alleen als de vervuiling niet te sterk is, en het water voldoende gelegenheid heeft om zuurstof op te nemen - dus liefst in open lucht en snel bewegend.

Om het rioolwater van agglomeraties te zuiveren, zijn dan ook zuiveringsstations nodig die de natuurlijke processen versnellen. De moderne zuiveringstations werken goed, maar moeten wel véél water verwerken, zodat dat men nu poogt het (weinig vervuilde) regenwater van het echte afvalwater te scheiden om de stations niet meer te belasten dan nodig. Dat vergt uiteraard afzonderlijke rioleringssystemen waarbij het regenwater in de dichtstbijzijnde rivier geloosd wordt en het 'echte' afvalwater naar een centraal zuiveringsstation wordt gebracht.

Sinds het midden van vorige eeuw hebben nogal wat steden hun overwelfde riviertjes weer vrijgemaakt. Dat lijkt romantisch, maar schept een ander probleem: open water in een stad schijnt een onweerstaanbare drang uit te oefenen op mensen die een bierblikje in de hand hebben of die hun boterhammenpapier moeten zien kwijt te raken, waardoor het verhoopte fraaie stadslandschap geschonden wordt. Vooral voetbalmatchen die door een plaatselijke club gewonnen worden, kunnen zware vervuiling veroorzaken.

Het gevolg van heel die problematiek is, dat een moderne stad niet kan functioneren zonder een ondergronds netwerk van waterleidingen (voor ons drinkwater) en twee soorten rioleringen, één voor echt afvalwater en één voor regenwater. En uiteraard ook leidingen voor gas, elektriciteit, telefoon en andere vormen van teledistributie en -communicatie. Vooral de kruispunten van die systemen bezorgen veel kopzorgen, maar die problemen zijn technisch oplosbaar.

Alleen het proper houden van de open rivieren in onze steden is zuiver technisch gezien nog onoplosbaar.

Dat beseften we nog niet toen de steden ontstonden, en het achteraf bouwen van al die leidingen onder een bestaande stad is een delicate en moeilijke opdracht. Intussen hebben we de technische middelen daarvoor, maar het blijven dure investeringen, die permanente nazorg vergen.

Alleen het proper houden van de open rivieren in onze steden is zuiver technisch gezien nog onoplosbaar. Het enige wat een stadsbestuur kan doen, is (zoals het stadsbestuur van Goslar eeuwen geleden), de belleman uitsturen om de bevolking aan te sporen het eigen belang voor ogen te houden.

In afwachting dat die boodschap aanslaat, kan men alleen na de feiten het stadspersoneel belasten met het opkuisen. Dat doen ze dan onder het toeziende oog van de stadsreiger, die zoiets in de loop der tijden al héél vaak gezien heeft en er dus filosofisch bij blijft.

ZANDER

OVERHEIDSOPDRACHTEN
Alle overheidsopdrachten

Meest aanbevolen artikels

Leuven asfalteert dit jaar een dertigtal straten

Leuven asfalteert dit jaar een dertigtal straten

De stad Leuven investeert ieder jaar 2,5 miljoen € in de vernieuwing van asfaltlagen. Dat is nodig om ernstige schade op korte en middellange termijn te vermijden. In de loop van dit jaar zullen in Leuven een dertigtal straten nieuwe asfalt[…]

Bouw grootste Zeeuwse zonnepark North Sea Port gestart

Bouw grootste Zeeuwse zonnepark North Sea Port gestart

Heraanleg stationsomgeving Ekeren begint in 2022

Heraanleg stationsomgeving Ekeren begint in 2022

Denys geselecteerd voor Porthosproject in Rotterdam

Denys geselecteerd voor Porthosproject in Rotterdam