Volg Bouwkroniek

Abonneer u
Aanmelden

Volg Bouwkroniek Bouwkroniek

Staatslieden

Er bestaan politici die wij 'staatsman' noemen, om hen te onderscheiden van de categorie 'politicus'. Het is moeilijk het verschil tussen een 'staatsman' en een 'politicus' nauwkeurig te definiëren omdat het criterium waarop dat verschil gebaseerd is eerder subjectief is, maar een verschil is er wel degelijk.

Een 'politicus' is iemand die in het politieke bedrijf zijn boterham verdient. Dat is in principe een eerbaar bedrijf, maar in de praktijk wordt niet elke politicus even gewaardeerd. Net zoals dat met metselaars, kappers of kleuterleidsters het geval is: dat zijn ook allemaal eerbare beroepen, maar niet iedereen doet het even goed.

Bij politici hebben wij de neiging ons waardeoordeel iets nadrukkelijker uit te spreken, en dat geeft aanleiding tot het gebruik van allerlei varianten op de naam 'politicus': 'politieker', 'politicaster', 'politiek beest', 'beroepspoliticus'' Die zijn niet allemaal negatief bedoeld, het epitheton 'politiek beest' bijvoorbeeld wordt zelfs meestal in positieve zin gebruikt.

Het woord 'staatsman' betekent eigenlijk hetzelfde als 'politicus', maar wordt vrijwel uitsluitend in positieve zin gebruikt - wat impliceert dat een politicus meestal pas de titel 'staatsman' krijgt als hij al héél oud is. (Soms krijgt hij ook een 'staatsbegrafenis'.) Bij het woord 'staatsman' refereert men dan naar prestaties die de politicus in zijn actieve periode geleverd heeft en die blijvende (en positieve) gevolgen hebben gehad voor het land en de maatschappij.

Kenmerkend voor een "staatsman" is een onafhankelijke manier van denken en handelen. De volledige loopbaan van een staatsman is vaak kronkelig. En het volstaat niet ambitie en talent te hebben, men moet ook een portie geluk hebben. Winston Churchill had de pensioengerechtigde leeftijd al overschreden, en was eigenlijk ook omstreden toen hij bij het begin van de Tweede Wereldoorlog tot premier van het Verenigd Koninkrijk werd benoemd en een (laatste) kans kreeg om een algemeen erkend staatsman te worden.

Iets analoogs geldt voor Konrad Adenauer. Die was als burgemeester van Keulen begonnen, werd in 1933 door de nazi's afgezet en leefde daarna stil en half ondergedoken tot hij na de oorlog opnieuw burgemeester kon worden en ten slotte op 73-jarige leeftijd de eerste kanselier van de nieuwe Duitse Bondrepubliek. Toen hij (zeer tegen zijn zin) aftrad als bondskanselier was hij 87 en was hij zowel in eigen land als in het buitenland erkend als de architect van het nieuwe, democratische en welvarende Duitsland.

Kenmerkend voor een 'staatsman' is een onafhankelijke manier van denken en handelen. Zoals de meeste politici zijn ze wel lid van een partij, sommigen zelfs 'stichtend lid' (zoals Charles de Gaulle); maar als moeilijke en belangrijke beslissingen moeten genomen worden, durven ze van de partijlijn afwijken of onverwachte coalities aangaan.

Dat is ook hun sterkte: politici die onafhankelijk en origineel durven denken en handelen, krijgen hun kans als het politieke bedrijf om één of andere reden (bijvoorbeeld oorlog) is vastgelopen en te allen prijze weer op gang moet worden gebracht. Dat betekent in de praktijk vaak dat ze verplicht zijn coalities aan te gaan met partijen waarmee ze in normale tijden niet zouden willen samenwerken. Daarbij proberen ze zich te houden aan het adagium uit het Romeinse recht: 'de minimis non curat praetor', vrij te vertalen als 'de chef houdt zich niet met kleinigheden bezig'. Het voordeel van moeilijke tijden is, dat men zich niet hoeft in te laten met discussies over btw op sigaretten, indexkoppelingen of andere vervelende zaken uit ingewikkelde regeerakkoorden. Als het huis in brand staat, moet geblust worden; eventuele waterschade die daarbij ontstaat, kan later gerepareerd worden.

Prioriteiten stellen wordt niet altijd gewaardeerd. Na de Duitse capitulatie in 1945 stelden de Amerikaanse bezetters Adenauer opnieuw aan als burgemeester van Keulen. Maar toen de grenzen van de bezettingszones definitief vastgesteld werden, kwam Keulen in de Britse zone en de Britten zetten Adenauer meteen weer af wegens 'onbekwaam'. Waaruit die onbekwaamheid bestond, is nooit helemaal duidelijk geworden; maar één van de verhalen is dat de Britse bezetters meenden dat het de eerste taak van de burgemeester was om de voedselbevoorrading van de bevolking te organiseren, terwijl burgermeester Adenauer zelf meende dat het herstel van de door bombardementen (van de RAF) vernielde wegen en de bruggen over de Rijn dringender was.

Hij gebruikte zijn gedwongen 'werkloosheid' om een nieuwe partij op te richten en in 1949 werd hij de eerste bondskanselier van het nieuwe Duitsland. (Hij was toen 73.)

Iets analoogs gebeurde met Churchill. Toen hij in 1940 premier werd, was zijn opdracht duidelijk: de oorlog winnen. Dat lukte wel, maar kostte uiteraard veel offers aan de Britse bevolking en toen duidelijk was dat Duitsland zou verliezen - maar nog vóór de Duitse capitulatie - verloor Churchill de verkiezingen en moest, net als Adenauer, met ongewenst pensioen.

Beide heren werden in hun oude dag toch nog geëerd: Adenauer werd de eerste bondskanselier en bleef dat tot 1963 (hij was toen 87 jaar oud). En Churchill kwam opnieuw aan het roer toen de Britse bevolking vaststelde dat de eerste naoorlogse regering ook niet meteen grotere welvaart kon garanderen. Churchill bleef premier tot in 1965. Hij was toen 91 jaar.

Churchill en Adenauer leven voort in de herinnering als 'staatslieden' die hun land in moeilijke tijden met vaste hand geleid hebben. Dat ze daarvoor soms onpopulaire beslissingen moesten nemen, is allang vergeven en vergeten. De geschiedenis onthoudt alleen dat ze in cruciale momenten de juiste prioriteiten bepaald hebben en gedaan hebben wat moest gedaan worden.

Sindsdien hebben we een Verenigd Europa gekregen, en het aantal politici die al eens de pers halen en de media bevolken, is nu veel groter dan vroeger. Welke van die politici als 'staatslieden' de geschiedenis zullen ingaan, zullen onze kinderen later beslissen.

ZANDER

OVERHEIDSOPDRACHTEN
Alle overheidsopdrachten

Meest aanbevolen artikels

Bouwteam Nautilus wint competitie voor casino Middelkerke

Bouwteam Nautilus wint competitie voor casino Middelkerke

  De gemeente Middelkerke gunde op 9 september het ontwerp en de bouw van het nieuwe casinogebouw aan Bouwteam Nautilus. Samen met de heraanleg van het Epernayplein worden de kosten van de bouw van het casinoproject begroot op 41 miljoen[…]

Eerste kandidaten Belgian Construction Awards zijn ingeschreven

Eerste kandidaten Belgian Construction Awards zijn ingeschreven

Huurland breidt vloot uit met 2 Mini Screeners

Huurland breidt vloot uit met 2 Mini Screeners

Vlaamse professoren willen gewestplan afschaffen

Vlaamse professoren willen gewestplan afschaffen