Volg Bouwkroniek

Abonneer u
Aanmelden

Volg Bouwkroniek Bouwkroniek

Recycling

Wij bouwen voor de eeuwigheid, in ons beroep is dat een standaardprocedure. Wij zijn zelf echter niet voor de eeuwigheid geschapen, en als we sterven laten we onze kinderen en kleinkinderen achter met de verantwoordelijkheid voor de piramiden, kathedralen, justitiepaleizen, konijnenkoten en andere bouwsels die wij bij leven en welzijn op aarde gebouwd en achtergelaten hebben.

Een gebouw wordt vooral beoordeeld op zijn gebruikswaarde en dat ligt gevoeliger dan het lijkt. Een typisch voorbeeld zijn de piramiden. Die zijn gebouwd als grafkelders, en voor iets anders zijn ze moeilijk te gebruiken. De gebalsemde lichamen van de farao en zijn echtgenote zijn echter lang geleden al weggehaald en ondergebracht in musea zoals dat van het Jubelpark in Brussel. We zouden dus 'nieuwe' doden in de piramiden kunnen begraven, maar dat ware onkies tegenover de oude farao en zijn madame die destijds geld en energie hebben gespendeerd aan de bouw van een keurige grafkamer en die nu als mummies onder de lekkende daken van onze musea de eeuwigheid moeten beleven.

Meestal spreekt men van 'hergebruik' indien een oud gebouw een zinvolle nieuwe bestemming krijgt. Dat gebeurde vaak met cultusgebouwen. Toen het christendom in Europa de overheersende godsdienst werd, gebruikten de christenen bestaande gebouwen van vroegere godsdiensten voor hun nieuwe geloofsbelijdenis. Tot de islam opgang maakte en op zijn beurt christelijke kerken voor eigen gebruik bestemde.

Het omgekeerde gebeurde ook. Een bekend voorbeeld is de 'Mezquita' van Cordoba in Spanje. Ooit was dat een moskee met meer dan 1.100 (hergebruikte) zuilen, gerecupereerd uit nog oudere Romeinse gebouwen en netjes naast elkaar geplaatst, met daarboven een fraaie wirwar van bontgekleurde bogen om de dakconstructie te schragen. Nadat de Katholieke Koningen Andalusië op de Moren heroverd hadden, kreeg de Katholieke Kerk van Keizer Karel de toestemming om de moskee tot een kerk om te bouwen. De architect haalde bijna 400 zuilen weg, en bouwde pardoes in het centrum van de 800 overblijvende zuilen een gotische kerk. Het eindresultaat ziet er nogal brutaal uit, zodat Keizer Karel zelf er schande over sprak; maar intussen zijn de bouwkundigen het er over eens dat het toch goed is dat midden in het (mooie) zuilenwoud een stevige kerk staat: zonder die stijve constructie zouden de fraaie zuilen waarschijnlijk al lang omgevallen zijn'

Hergebruik van bestaande gebouwen zal waarschijnlijk in de toekomst nog meer voorkomen dan nu. Enerzijds omdat er steeds meer oude gebouwen zijn die niet meer gebruikt worden en anderzijds omdat een bestaand gebouw een nieuwe bestemming geven vaak een moeilijke en dus boeiende opdracht is die promotoren en architecten graag aannemen - gewoon omdat het moeilijk is. (Wij houden van uitdagingen.)

Het is eigen aan 'hergebruik' dat er geen vaste regels voor bestaan. Dat men een kerk ombouwt tot theater- of concertzaal ligt voor de hand, er zijn niet zoveel andere mogelijkheden die zich aanbieden. Men kan uiteraard wel een kerkruimte opvullen met woningen, maar dat vergt zoveel bijkomend metselwerk dat het een economisch moeilijk te verantwoorden project zal zijn. Bovendien bestaat het gevaar dat kleine woningen binnen een grotere bestaande ruimte de privacy missen die men toch van woningen verwacht. Maar kerken zijn in de regel solide gebouwd en wie er een echt goede nieuwe bestemming voor weet, kan aan de transformatie wel plezier beleven.

Militaire bouwwerken, zoals het Gravenkasteel in Gent of de stadspoorten van Brugge, zijn zeer moeilijk te hergebruiken. Het zijn bouwsels die niet primair gemaakt zijn voor de mensen die er in zitten, maar wel om indruk te maken op de mensen die aan de buitenkant staan en die men niet wil binnenlaten. Bovendien zijn de ruimten binnenin meestal klein en slecht verlicht. Om van de smalle en donkere trappen nog te zwijgen.

Wat wel prettige resultaten kan opleveren, is het ombouwen van (niet te grote) fabrieksruimten tot woningen. Omdat de indeling van die ruimten in de regel niet veel te maken heeft met de klassieke indeling van een woning kan herbestemming de inspiratie leveren voor een alternatieve levensstijl.

Het is eigen aan "hergebruik" dat er geen vaste regels voor bestaan.

Bij hergebruik of ombouw van bestaande constructies denkt men meestal aan datgene wat men in het gebouw kan doen, in casu het gebruik van de bestaande ruimten veranderen door al dan niet verregaande ingrepen: uit twee kamers één kamer maken, trappen verplaatsen, badkamers of keukens grondig wijzigen, et cetera.

Maar vaak wordt ook het exterieur veranderd, en dat leidt zelden tot geslaagde resultaten. Dat is bijzonder goed te zien in de winkelstraten in onze stadskernen. In de negentiende eeuw ontstond overal behoefte aan winkelpanden in de (toen nog) gemakkelijk bereikbare stadscentra en de aannemers kregen opdracht om de benedenverdiepingen van bestaande woongebouwen drastisch om te bouwen. Technisch was dat vaak erg moeilijk, want winkeliers willen brede voordeuren en grote ramen langs de straatkant. De resultaten van die moeilijke ombouw zijn in al onze steden te zien in de vorm van zielloze gevels bestaande uit grote glaspartijen in het gelijkvloerse deel, waarboven het verweesde restant van wat ooit een fiere 'herenwoning' was. Harmonisch oogt het eindresultaat vrijwel nooit.

Misschien moet er meer tijd over gaan. Woningen, veestallen, schuren, militaire versterkingen, kerken, ziekenhuizen' bouwen we sinds eeuwen, winkels pas sinds enkele generaties. Wat allicht verklaart waarom ze nog steeds geen echte plaats krijgen in onze steden. Maar als iemand met het idee komt voor een winkelcentrum buiten de stad, gaan onze stadsbestuurders ook op hun achterste poten staan. Blijkbaar zijn winkels ongeliefde bouwwerken die nergens asiel krijgen.

ZANDER

OVERHEIDSOPDRACHTEN
Alle overheidsopdrachten

Meest aanbevolen artikels

Verlof ... in onze eigen hof

Verlof ... in onze eigen hof

Tijd om uit te rusten! Niks moet, niksen mag! Wij nemen een korte pauze van 19/07 t.e.m. 08/08! Op 09/08 zijn we er weer! Blijf gezond, hou het veilig en vooral: geniet ervan! Team Bouwkroniek  

'Virtual reality zal het meeste impact hebben op de bouwsector'

'Virtual reality zal het meeste impact hebben op de bouwsector'

Half augustus begint aanleg rotonde Tongersesteenweg in Lanaken

Half augustus begint aanleg rotonde Tongersesteenweg in Lanaken

Dendermonde wil toekomst vestinggordel veiligstellen

Dendermonde wil toekomst vestinggordel veiligstellen