Volg Bouwkroniek

Abonneer u
Aanmelden

Volg Bouwkroniek Bouwkroniek

Poezen en Beton

De pathologie die men meestal 'betonrot' noemt, is een verschijnsel dat zich voordoet als wapeningen in beton gaan roesten. De oorzaak van het verschijnsel kan vrij complex zijn. Aan de basis ligt meestal aantasting van het staal door vocht. Dat gebeurt als de betonlaag die het staal van de buitenlucht afsluit onvoldoende dicht is, of te dun, of gescheurd' Eventueel ook omdat een afzonderlijke laag die het beton tegen corrosieve infiltraties moet beschermen, zelf lek geworden is.

Het verschijnsel begint ogenschijnlijk onschuldig, maar ontwikkelt zich langzaam maar zeker: roestend staal zwelt, de zwelling veroorzaakt (bijkomende) scheuren in het beton, en die nieuwe scheuren verhogen de toevoer van vocht. In die zin is het niet zo verbazingwekkend indien Brusselse tunnels, die meer dan een halve eeuw geleden gebouwd zijn, pas nu zichtbare (en gevaarlijke) schade gaan vertonen.

Gewapend beton bestaat pas sinds ongeveer anderhalve eeuw, en aanvankelijk dacht men dat een dikke betonlaag voldoende was om het staal voor altijd tegen corrosie te beschermen. Dat is allicht ook zo; maar in de loop der jaren nam men risico's met steeds dunnere lagen, waarbij blijkbaar soms een grens overschreden werd.

De remedie tegen archiefmuizen is de archiefkater.

De remedies zijn arbeidsintensief: de aangetaste delen identificeren, het gecorrodeerde staal bloot leggen en behandelen, en daarna opnieuw bedekken met (een hopelijk beter soort) beton. Om de te behandelen wapeningen te vinden, is het uiteraard nuttig over de uitvoeringsplannen te beschikken; en daar duikt in Brussel nog een bijkomend probleem op: niet alle uitvoeringsplannen zijn goed bewaard gebleven, sommige zouden door muizen zijn opgegeten.

Betonrot mag dan al een probleem zijn dat pas in de twintigste eeuw ontdekt is: dat muizen archieven kunnen vernielen, is al eeuwen bekend en dus helemaal geen nieuw fenomeen. De remedie tegen archiefmuizen is ook al eeuwen bekend en niet eens duur: de archiefkater. Een flinke poes, 'voor het leven benoemd', zoals het een archiefambtenaar past, kan op zijn eentje een vrij groot archief muizenvrij houden. Zeggen dat muizen de plannen hebben opgegeten, is dus geen geldige verontschuldiging. Uiteraard mag men de archiefpoes af en toe wat bijvoeren met Kitekat en een schoteltje melk; zelfs een poes met volle maag zal niet nalaten zijn plicht te doen als hij een archiefmuis ziet.

Wij kunnen dus de vraag stellen, of die bouwplannen überhaupt wel bewaard werden. Ons land heeft ter zake ook geen grote traditie. In het midden van de jaren '80 van vorige eeuw werd de bouwwereld opgeschrikt door een tot dan toe onbekend fenomeen: mortelontaarding bij gevelmetselwerk. Het voegwerk van sommige gebouwen die tien jaar eerder werden opgetrokken, bleek te verpulveren. In de beste (= minst erge) gevallen kom de zaak gesaneerd worden door het opnieuw opvoegen van het parement, maar in één spectaculair geval moest het buitenblad van tientallen sociale woningen volledig heropgebouwd worden omdat de legmortel alle consistentie verloren had.

Mortel bestaat uit zand, een bindmiddel (in België meestal puur cement), water plus (eventuele) toeslagstoffen. Bovendien spelen de weersomstandigheden tijdens en onmiddellijk na het metselen ook een rol in de binding en verharding van de mortel.

Om de oorzaak van de mortelontaarding te kennen, moest men dus de geschiedenis van het bouwsel kennen; maar toen bleek dat in de Belgische woningbouw geen werfdagboeken worden bijgehouden. Als de binding van mortel niet goed is, ligt het voor de hand de kwaliteit van de cement te verdenken. Maar toen bleek dat geen enkele Belgische aannemer in staat was te vertellen welk merk cement hij tien jaar eerder gekocht en gebruikt had. De granulometrie van het metselzand zou ook een rol kunnen spelen, maar bij gebrek aan werfdagboeken was ook niet te achterhalen uit welke groeve het zand afkomstig was ' al kan een laboratoriumonderzoek van de mortel wel de granulometrie van het gebruikte zand aantonen. Bijzonder belangrijk zijn ook de weersomstandigheden tijdens en onmiddellijk na het metselen, maar zonder werfdagboek kan men tien jaar na datum ook daarover niets vertellen.

Het enige wat men met vrijwel absolute zekerheid kon achterhalen, was de herkomst van de gevelbakstenen, en heel even kregen een paar baksteenfabrikanten de zwartepiet toegeschoven: hun stenen waren 'te poreus' of 'te weinig poreus' en 'dus' de oorzaak van de slechte binding van de mortel. Sommige bakstenen kregen zo de rol die in de criminologie bekend staat als 'the identified patient', in gewoon Nederlands ook bekend als 'het zwarte schaap' omdat men de echte verantwoordelijke niet kon vinden.

De zaak is nooit helemaal opgehelderd. Mortelontaarding werd in verschillende West-Europese landen vastgesteld in het midden van de jaren '80 van de voorbije eeuw op metselwerk uit de jaren '70 van de twintigste eeuw; maar het verschijnsel verdween even onverwacht als het gekomen was, zodat men kan aannemen dat ergens rond 1975 heel even een slecht mortelingrediënt op de markt is geweest - of dat de bijzonder hete zomer van 1976 er ook voor iets tussen zit. (Ook als geen bouwdagboek bijgehouden en bewaard werd, kan men toch meestal wel het bouwjaar achterhalen')

Sommige beroepsverenigingen uit de bouwsector hebben naar aanleiding van het 'mortelvoegenprobleem' actie gevoerd om het bijhouden (en achteraf te bewaren) van werfdagboeken ook in België in te voeren, maar de Belgische bouwwereld bleek weinig geneigd om ook die administratieve taak op zich te nemen. Wij metselen dus vrolijk voort en nemen gelaten de tienjarige aansprakelijkheid op ons, zonder bewijsstukken bij te houden.

ZANDER

OVERHEIDSOPDRACHTEN
Alle overheidsopdrachten

Meest aanbevolen artikels

Verlof ... in onze eigen hof

Verlof ... in onze eigen hof

Tijd om uit te rusten! Niks moet, niksen mag! Wij nemen een korte pauze van 19/07 t.e.m. 08/08! Op 09/08 zijn we er weer! Blijf gezond, hou het veilig en vooral: geniet ervan! Team Bouwkroniek  

'Virtual reality zal het meeste impact hebben op de bouwsector'

'Virtual reality zal het meeste impact hebben op de bouwsector'

Half augustus begint aanleg rotonde Tongersesteenweg in Lanaken

Half augustus begint aanleg rotonde Tongersesteenweg in Lanaken

Dendermonde wil toekomst vestinggordel veiligstellen

Dendermonde wil toekomst vestinggordel veiligstellen