Volg Bouwkroniek

Abonneer u
Aanmelden

Volg Bouwkroniek Bouwkroniek

Parametrische gevel voor Havenhuis

Parametrische gevel voor Havenhuis

Samen met het MAS en het gerechtsgebouw zal het nieuwe Havenhuis één van de landmarks van de stad Antwerpen worden. Het project omvat de restauratie van de voormalige brandweerkazerne, waarboven een expressief bootvormig volume verrijst. De gevel van dit volume geldt als een primeur voor het opkomende parametrisch design in gevelarchitectuur. Tijdens een symposium annex projectbezoek stelden de ontwerpers, samen met Schüco en gevelbouwer Groven+, de finesses van dit project voor.

Marc Van Peel, Antwerps schepen voor Haven, Industrie en Werk, en voorzitter van het Havenbedrijf Antwerpen, schetste de historiek van de site die terug gaat tot de 16de eeuw. Toen werd het oorspronkelijke Hanzehuis gebouwd op de plaats waar nu het MAS prijkt. Het diende als handelshuis voor de (Noord-Duitse) Hanzesteden. In de 19de eeuw brandde het gebouw volledig af, waarna een replica van dit gebouw gerealiseerd werd als brandweerkazerne, zij het op de locatie aan het Kattendijkdok, en zonder de oorspronkelijk ontworpen toren. Dit inmiddels beschermde gebouw werd tot voor enkele jaren nog gebruikt door de lokale brandweer en de technische diensten van het havenbedrijf.

Oud havengebied

Een centralisatie van alle diensten van het havenbedrijf in één gebouw drong zich reeds geruime tijd op. Uitgangspunten voor het nieuwe Havenhuis waren: de bestaande brandweerkazerne, een beschermd gebouw, moest gerestaureerd en geïntegreerd worden in het nieuwe gebouw, én deel uitmaken van het project. Er moest een architecturale verbinding zijn tussen oud en nieuw en het project moest een internationale uitstraling hebben.

Het eisenprogramma voorzag ongeveer 500 werkplekken op een oppervlakte van 12.000 m² bruto. In de opdracht van de architectuurwedstrijd, door het havenbestuur uitgeschreven en begeleid door de Vlaamse bouwmeester, werden geen architecturale eisen vooropgesteld. Toch concipieerden vier van de vijf geselecteerde architectenbureaus een nieuwbouw bovenop het bestaande gebouw.

Zaha Hadid Architects, met hoofdkantoor in Londen en vestigingen in Hong Kong en Peking, haalde de opdracht voor dit prestigieuze project binnen. Het project 'Nieuw Havenhuis' situeert zich op het einde van het Kattendijkdok, de plaats tot waar de haven zich in de 19de eeuw uitstrekte. Vanaf de 20de eeuw breidde deze zich verder uit in noordelijke richting. Net als in andere havensteden wordt het oude havengebied steeds meer geclaimd voor residentieel gebruik. Het nieuwe Havenhuis staat op een symbolische plaats, namelijk op de grens tussen de stad Antwerpen en de haven.

Omgeven door water

Zaha Hadid Architects is wereldwijd actief en heeft tal van referentieprojecten van verschillende schalen en typologieën. 'Deze locatie is aan drie zijden omgeven door water. Er is het historisch, waardevolle gebouw met een totale oppervlakte van 6.000 m². Voor een project met dergelijke internationale uitstraling werd een ontwerpteam met specialisten samengesteld: Bureau Bouwtechniek (uitvoerend architect), Studieburo Mouton (stabiliteit), Ingenium (technieken), Daidalos Peutz (akoestiek), Origin (restauratie/ renovatie) en FPC (brandveiligheid). Interbuild staat in voor de algemene aannemingswerken. Origin lag aan de basis van het ontwerp dat wij geconcipieerd hebben. Het bedrijf voerde een bouwkundig onderzoek uit en deed een waardebepaling van het bestaande gebouw. Onze eerste schets ging uit van een balkvormig volume bovenop het bestaande gebouw en voorzag samenhang tussen beide volumes. Wij stelden drie belangrijke punten voorop. Het bestaande gebouw had geen specifieke hoofd- of voorgevel, wel vier gelijkwaardige gevels, wat gevrijwaard en versterkt wordt door het nieuwe volume erbovenop te plaatsen. Ten tweede was er de specifieke locatie: de as van het Kattendijkdok en het eindpunt van de site. Een derde element was de onafgewerkte toren van de brandweerkazerne, waar vroeger de brandslangen werden gedroogd. Het nieuwbouwvolume vormt in zekere zin een hedendaagse vervollediging van het onafgewerkte bestaande volume. Uiteraard heeft het originele schetsontwerp nog diverse wijzigingen ondergaan. Het eindresultaat is een gebouw met een lengte van 100 m en een hoogte van 46 m', verduidelijkt Joris Pauwels, senior associate van het vermaarde architectenbureau.

Sandwichstructuur

Er werd als het ware een sandwichstructuur tussen oud en nieuw voorzien, waarbij het gemeenschappelijke programma zich tussen de kantoorverdiepingen bevindt. De nieuwbouw zou een volledig glazen volume worden. De bestaande geometrie wordt nog versterkt door het spelen met open en gesloten gevelpanelen. Het 3D-effect versterkt de overgang van een vlakke naar een gecraqueleerde gevel en verleent het gebouw dynamiek. Het was belangrijk dat de hoofdrichtingen van de staalstructuur (vertikaal en diagonaal) aangehouden werden in het gevelconcept.

Wat het landschapsontwerp betreft, moesten de buitenruimtes volledig vlak zijn. Hiervoor werd een patroon met kasseien ontworpen dat zich 'draait', en waarbij de voegbreedte toeneemt. De nieuwbouw genereert daardoor als het ware een permanente schaduw op het plein voor het gebouw. Studieburo Mouton ging uit van een staalstructuur - met drie spanten in de langsrichting - op twee betonnen pijlers, met daarnaast een 'paperclip': een stalen kolomstructuur die het gebouw in de dwarse richting stabiliseert. Er werd in totaal om en bij de 900 ton staal aangewend. Bij de studie ging veel aandacht naar het samenkomen van de stalen punten, zowel in het atrium als in de 'buik' van het gebouw.

Gevelontwerp in evolutie

Bureau Bouwtechniek uit Antwerpen trad als uitvoerend architectenbureau op. Gert Biebauw van Bureau Bouwtechniek had het over het vormelijk-esthetische versus het technisch-budgettaire aspect. Hierbij kwamen o.m. het grid, het patroon en de cracquelering aan bod.

'Het oorspronkelijk bedachte gevelgrid (van 1 m bij 1,12 m) werd verdubbeld zodat de gevel transparanter werd van binnen naar buiten, en de materialen (glas en profielen) optimaler ingezet werden. Om de maakbaarheid van de kopse zijde te kunnen realiseren, werd de projectierichting van het gevelpatroon bestudeerd en aangepast. Uiteindelijk konden we tot een 'maakbaar' patroon komen waar alle patroonlijnen in elkaar overlopen, en er zich geen onderbrekingen voordoen. Het basisidee, met name de gevel gradueel onregelmatig noordwaarts laten evolueren, werd gerationaliseerd, rekening houdend met de technische en budgettaire beperkingen. Door onder andere het aantal verschillende geveluitsprongen te beperken, kon het aantal te gebruiken verschillende elementen (theoretisch 729) worden teruggebracht tot 17 per gevelvlak. De keuze van de beglazing werd niet definitief in het bestek gemaakt. Wel op basis van een mock-up, waarin door de aannemer verschillende glastypes werden gepresenteerd. De gevel werd volledig gemodelleerd in Revit, gedefinieerd vanaf een puntenwolk', verklaart Biebauw.

Bijzondere buitenschil

De firma Groven+, een aluminiumverwerkend bedrijf met vestigingen in Puurs en Milmort, werd door de architecten gevraagd om mee te werken, en startte met een 3D-tekening van het volledige project in Revit. De belijning van de profielen was reeds vastgelegd door de architecten. De 'bewegingsmogelijkheden' waren beperkt, want alle profielen waren reeds gedefinieerd. Daarnaast moest er ook rekening gehouden worden met een aantal technische gegevens. De gevel moest beantwoorden aan de akoestische vereisten (van 27 tot 35 dB isolatie) van buiten naar binnen. Er waren ook de prestaties op het vlak van windbelasting, boven de 2000 Pa. Evenmin te onderschatten was de problematiek van de lichte, metalen bovenbalk die op heel wat plaatsen vervormd was, dit alles in een 3D-context.

Flexibel dichtingssysteem

De 3D-plannen werden gecombineerd met alle productiegegevens. Voor de thermische en de akoestische berekeningen werd in Solid Works samengewerkt met Schüco. Al snel bleek dat een soort kadersysteem zich opdrong. Ook het vinden van een systeem voor het dichten van de kaders, langs de binnen- en de buitenzijde, dat bovendien vrij flexibel kon gebruikt worden in functie van de diverse verdraaiingen, was niet evident.

Het architecturale profiel stelde een probleem. De oplossing werd gevonden in een soort scharnieren tussen de draagstructuur en de beglazing, die toelieten om alle kaders onder een bepaalde hoek te plaatsen. Wat de beglazingspanelen betreft, kon gebruik gemaakt worden van de bestaande thermische berekeningen en bijbehorende testen van Schüco.

Speciale hijsapparatuur

Pas daarna kon aan productie worden gedacht. Het voorbereidende werk werd vooral op het studiebureau van de firma Groven+ gepresteerd. Alle elementen en onderdelen werden in de ateliers afzonderlijk genummerd, zodat de werkzaamheden op de werf zelf tot een minimum beperkt zijn. De gewone kaders zijn één verdieping (4 m) hoog en wegen gemiddeld tussen 600 en 850 kg. Ze worden per twee stuks naar de bouwplaats gebracht, waarna gestart wordt met de montage.

Om de kaders zo accuraat mogelijk te kunnen plaatsen, werd speciale hijsapparatuur ontwikkeld die toelaat - via afstandsbediening - het kader te kantelen en zo precies op de bedoelde plaats te brengen. Elke werkdag worden er vier tot vijf kaders gemonteerd.

Aannemer Interbuild ondertekende bij het afsluiten van de aannemingsovereenkomst ook een onderhoudscontract voor de gevel voor een periode van tien jaar. Dit houdt in: alle nazichten en controles, nodig voor het behoud van de kwaliteit en de functionaliteit van de gevel, en het reinigen van de gevel in het vrij agressieve Scheldeklimaat.

Parametrische gevels

Oliver Hans van Schüco International KG was de laatste spreker voor het werfbezoek werd aangevat.

'De conceptversie van een eigen parametrisch gevelsysteem dat Schüco op de BAU 2013 in München voorstelde, is nu dus volledig af en klaar voor productie. Innovatieve software laat de architect toe om op driedimensionale wijze gevels te ontwerpen met complexe geometrische vormen, en met een maximum aan ontwerpvrijheid. Bovendien kunnen ook functies zoals daglichtcontrole en panelen in het gevelsysteem worden geïntegreerd. Dankzij een flexibele databank van componenten zijn de architecturale oplossingen zo goed als eindeloos. Als fabrikant bieden we volledige 3D fabricatie-ondersteuning, inclusief een controle van de technische en financiële haalbaarheid en instructies voor de installatie, zodat de input perfect kan worden verwerkt. Ondanks de unieke ontwerpvormen behoudt Schüco toch een geautomatiseerde systeemlogica en een productieproces, dat we de naam 'Mass Customization' hebben gegeven. Verschillende elementen worden op een gestandaardiseerde wijze met elkaar verbonden. Zo gaan designvrijheid, betrouwbaarheid en efficiëntie hand in hand.' ' PDC

OVERHEIDSOPDRACHTEN
Alle overheidsopdrachten

Meest aanbevolen artikels

Verlof ... in onze eigen hof

Verlof ... in onze eigen hof

Tijd om uit te rusten! Niks moet, niksen mag! Wij nemen een korte pauze van 19/07 t.e.m. 08/08! Op 09/08 zijn we er weer! Blijf gezond, hou het veilig en vooral: geniet ervan! Team Bouwkroniek  

'Virtual reality zal het meeste impact hebben op de bouwsector'

'Virtual reality zal het meeste impact hebben op de bouwsector'

Half augustus begint aanleg rotonde Tongersesteenweg in Lanaken

Half augustus begint aanleg rotonde Tongersesteenweg in Lanaken

Dendermonde wil toekomst vestinggordel veiligstellen

Dendermonde wil toekomst vestinggordel veiligstellen