Volg Bouwkroniek

Abonneer u
Aanmelden

Volg Bouwkroniek Bouwkroniek

Expertiseverslag

Minerale rijkdom: Noord ≠ Zuid

Gerelateerde onderwerpen :

, ,
Minerale rijkdom: Noord ≠ Zuid

Grind, zand, puzzolaan…, geen siersteen, maar toeslagmaterialen voor de bouwwerven zijn wel in ruime mate beschikbaar in het noorden van het land. (foto Vidalot Aménagements)

De Belgische bodem bevat heel wat minerale rijkdommen, maar die bevinden zich grotendeels in Wallonië. Deze ongelijke geografische spreiding is het rechtstreekse gevolg van de geologische structuur van ons land.

De taalgrens loopt bijna gelijk met de geologie. Grosso modo is het zo dat de bodem in Vlaanderen en Brussel voornamelijk bestaat uit tertiaire en kwartaire afzettingen, terwijl de primaire en secundaire afzettingen – die de meeste kwaliteitssteen bevatten – het grootste deel van de ondergrond in Wallonië uitmaken.

Wallonië telt meer dan tien agro-geografische regio’s, elk met een eigen bodemstructuur. Dit gebied omvat de grootste massa coherent gesteente van België. Het is dan ook normaal dat de ontginningsindustrie er sterker ontwikkeld is dan in Vlaanderen. Te meer omdat een groot deel van het gesteente dat aanwezig is in de Waalse bodem ook gedolven kan worden. 

Een beknopte les elementaire geologie

Indertijd hebben zich bij twee gelegenheden bergketens gevormd op ons grondgebied. Die werden achteraf vernield door erosie en overdekt met verschillende sedimenten. Het oudste gebergte (420 miljoen jaar), het Caledonische gebergte, bestaat uit grond waarop zich erupties hebben voorgedaan, wat heeft geleid tot grote porfierwinningen in Quenast, Lessines en Bierghes. Op de plaats van de Caledonische bergketen ontstond later de Hercynische keten (360 miljoen jaar), met afzettingen die hebben geleid tot het ontstaan van het merendeel van de arkose, zandsteen, kalksteen en dolomiet die nog steeds intensief ontgonnen worden in het zuiden van het land. 

Tijdens het Krijt (90 miljoen jaar) en het Tertiair (60 tot 3 miljoen jaar) hebben zich achteraf verschillende sedimenten afgezet op de plooien van de Hercynische sokkel door de opkomende en terugtrekkende bewegingen van de zee. Die deklagen, die vooral in Laag en Midden-België voorkomen, bevatten heel wat coherent gesteente uit de familie van de ‘Witsteen’, waartoe onder meer de kalksteen van Gobertange (vlakbij Jodoigne in Waals-Brabant) en die van Balegem, in de Oost-Vlaamse gemeente Oosterzele, behoren. Dit is trouwens het laatste coherente gesteente dat in Vlaanderen ontgonnen wordt. Het is ook in de deklagen van de Hercynische sokkel dat we losse gesteenten als zand, klei, grind, enz. terugvinden. Hoewel hun architecturale en artistieke belang niet zo groot is, zijn ze wel van tel voor de bouwsector.

De Balegemse steen houdt stand

België is een kleine producent van witsteen, maar die heeft wel faam verworven sedert de gotische periode. In België wordt nog op twee plaatsen zandsteenhoudende kalksteen ontgonnen: de steen van Gobertange, ook Brusselse breuksteen genoemd, in Waals-Brabant en de Balegemse steen of Lediaanse zandsteen in Oost-Vlaanderen.

De gele zandsteen van Balegem, het laatste coherente gesteente dat nog gedolven wordt, heeft een goede reputatie en wordt massaal gebruikt voor de bouw van kerken (de Onze-Lieve-Vrouwkerk in Mechelen), kathedralen (een deel van de Sint-Michielskathedraal in Brussel bijvoorbeeld), stadhuizen en andere voorname gebouwen sedert de vijftiende en zestiende eeuw, toen dit de belangrijkste bouwsteen was. Tijdens de vijftiende eeuw werd die zandsteen gebruikt in een groot gebied tussen Gent en Leuven en telde Brussel verschillende steengroeven.

De Balegemse steen bestrijkt drie horizontale banken van ongeveer een halve meter dikte. Maar vandaag wordt de steen enkel nog kleinschalig gewonnen. De uitputting van de laag en de grote gevoeligheid van deze steen voor luchtvervuiling zijn daar niet vreemd aan. Het verklaart ook waarom hij op grote schaal wordt vervangen door witsteen die hoofdzakelijk uit Frankrijk wordt ingevoerd.

Dit is overigens niet de enige kalksteen die in Vlaanderen werd gedolven. Tot het einde van de achttiende eeuw werden in de Dendervallei en de Oudenaardse heuvels ook kalksteenbanken van zeer goede kwaliteit ontgonnen. Dit gesteente kreeg de naam Ieperse steen of Zandberg steen.

Een economie gebaseerd op zand

De tertiaire en kwartaire afzettingen die de bodem in Vlaanderen en Brussel uitmaken, zijn arm aan coherent kwaliteitsgesteente. In Hoog-België heeft de verwering van de primaire, harde zandsteen geleid tot het ontstaan van talrijke en gevarieerde zandafzettingen die voor lokale behoeften worden gebruikt. Helaas zijn die banken te klein om exploitatie op industriële schaal te overwegen. Dat is jammer, want zand is een zeer gegeerde grondstof geworden die steeds zeldzamer wordt in België.

Er is wel nog de ondergrond in Waals-Brabant, de enige regio in België waar we evenveel zand van goede kwaliteit vinden, zowel voor de bouw als voor industriële toepassingen, maar de milieueisen verhinderen de opening van nieuwe zandgroeven. Daar waar Waals-Brabant in de jaren ’80 van vorige eeuw nog meer dan 80 zandgroeven telde, zijn er nu nog maar twee actief: die van Mont-Saint-Guibert en die van Chaumont-Gistoux. 

Fediex, het Belgische Verbond van Ontginningsbedrijven, vraagt om nieuwe zandgroeven te mogen openen, “zo niet zullen we zand moeten invoeren, wat een invloed zal hebben op de bouwsector, aangezien het transport meer zal kosten.”

De Noordzee, nieuw Eldorado 

Gelukkig is er de Noordzee. In België is de zand- en grindwinning in 1976 gestart. Dit gebeurde aanvankelijk op een bescheiden schaal (29.000 m³), maar de activiteit is in de loop der jaar geleidelijk gegroeid wegens de toenemende belangstelling voor zeezand door van de uitputting van de zandgroeven op het land. Sinds 1976 werd reeds 62 miljoen m³ zeezand gewonnen.  In België neemt het maatschappelijke en economische belang van zeezand alleen maar toe:  de voorbije 30 jaar is het uitgegroeid tot één van de basismaterialen voor de bouwsector die het als grondstof gebruikt voor de productie van beton, asfalt, montagemortel of als drainage-, funderings- en opvulmateriaal. In de jaren ’90 van vorige eeuw vergden grote infrastructuurwerken, zoals de aanleg van gasleidingen, grote hoeveelheden grof zand en grind. Momenteel wordt jaarlijks ongeveer 3 miljoen ton Belgisch zeezand gewonnen, waarvan ongeveer 80% bestemd is voor de bouwsector.

Het Vlaamse Gewest gebruikt eveneens zand voor kustbescherming en herinrichting van de stranden. In 2014 werd ongeveer 3,5 miljoen m³ zand gewonnen voor de vervanging (dichtstopping) van stranden, teneinde te vermijden dat de kust zou worden overstroomd bij zeer hoge getijden. 

 

OVERHEIDSOPDRACHTEN
Alle overheidsopdrachten

Meest aanbevolen artikels

Doosan toont Stage V-grondverzetmachines

Doosan toont Stage V-grondverzetmachines

Doosan organiseert elk jaar in een grote steengroeve in het Tsjechische Bělice zijn Quarry Days voor dealers en klanten. Deze groeve is nog in gebruik en er wordt veel steen gewonnen en verwerkt. Het is dan ook een ideale locatie om demodagen te[…]

24/10/2019 | MaterieelDoosan
Scania toont autonome concepttruck zonder cabine

Scania toont autonome concepttruck zonder cabine

Brachot-Hermant koopt vier Franse groeves

Brachot-Hermant koopt vier Franse groeves

Nieuw ontginningsproject voor grind langs Maas

Nieuw ontginningsproject voor grind langs Maas

Meer artikels