Volg Bouwkroniek

Abonneer u
Aanmelden

Volg Bouwkroniek Bouwkroniek

Milieuboodschappen op bouwproducten

Milieuboodschappen op bouwproducten

Het aantal bouwproducten waarvan - soms zonder duidelijke achtergrond - geclaimd wordt dat ze 'groen' of 'ecologisch' zijn, is niet te overzien. Dit kan toegeschreven worden aan het feit dat het tot vóór kort ontbrak aan iedere vorm van wetgeving omtrent milieuboodschappen op bouwproducten. Deze wildgroei aan claims maakt het voor de aannemer en de architect niet altijd eenvoudiger om een milieubewuste materiaal- of productkeuze te maken. Daar komt nu enigszins verandering in met de publicatie van het koninklijk besluit van 22 mei 2014 tot vaststelling van de minimumeisen voor het aanbrengen van milieuboodschappen op bouwproducten en voor het registreren van milieuproductverklaringen in de federale databank. In dit artikel geeft het Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf (WTCB) wat tekst en uitleg bij de inhoud van dit kb en licht het toe hoe dit initiatief een eerste stap vormt naar de berekening van de milieuprestaties van gebouwen.

Huidige wetgeving

Een eerste eis uit het kb van 22 mei 2014 is dat de op bouwproducten aangebrachte milieu­boodschappen moeten beantwoorden aan de voorschriften uit de norm NBN EN ISO 14021 (Milieu-etiketteringen en -ver­klaringen. Zelf vastgestelde milieu-uitspraken (Type II milieu-etikettering), 2001). Dit houdt o.m. in dat de boodschap­pen niet misleidend mogen zijn. Een tweede vereiste is dat elke fabrikant die een milieu­boodschap op zijn product wil aanbrengen vanaf 1 januari 2015 een levenscyclusanalyse (LCA, zie Infofiche 64) moet laten uitvoe­ren.

Deze LCA-resultaten moeten op hun beurt gecommuniceerd worden in de vorm van een milieuproductverklaring of 'Environmental Product Declaration' (EPD), overeenkomstig de basisregels uit de norm NBN EN 15804+A1 (Duurzaamheid van bouw­werken. Milieuverklaringen van producten. Basisregels voor de productgroep bouwpro­ducten, 2014). Een derde eis is dat de aldus opgestelde milieuproductverklaringen vervolgens geregistreerd moeten worden in de publiek toegankelijke federale EPD-databank (www.environmentalproductdeclarations.eu). Op die manier heeft elke consument toegang tot de achterliggende milieu-informatie van een product.

Belangrijk om weten is dat deze databank ook openstaat voor buitenlandse EPD's (voor zover ze conform zijn aan de Belgische en Europese rekenregels) en dat er eveneens EPD's in opgenomen kunnen worden van producten waarop geen milieuboodschappen vermeld zijn. Dit gebeurt dan op vrijwillige basis.

Relevantie van het kb

Door de uitvoering van een LCA krijgen de fabrikanten niet alleen een volledig en objec­tief beeld van de milieuprestatie van hun producten, maar ook een beter inzicht in hun productieproces, wat hen in staat kan stellen om verbetertrajecten uit te denken. Voor de aannemer of de architect is het grote voordeel van een EPD dan weer dat hij of zij aan de hand van de verschillende milieu-impactcategorieën (zoals de klimaatverandering, de aantasting van de ozonlaag of de uitputting van grond­stoffen) duidelijke milieu-informatie krijgt over het materiaal of het product in kwestie en zo een bewuste keuze kan maken. De interpretatie van deze milieudata is echter niet vanzelfsprekend indien men niet over de nodige LCA-expertise beschikt.

Toekomstige evoluties

Terwijl men vandaag enkel verplicht is om een milieuanalyse van de productiefase uit te voeren (van wieg tot fabriekspoort), stelt het kb van 22 mei 2014 dat men vanaf 2017 zal dienen over te gaan tot de bereke­ning van de milieu-impact over de volledige levenscyclus van het product (productie, constructie en levenseinde). Vanaf die datum zullen ook een aantal bijkomende milieu-impactcategorieën zoals de toxiciteit en de hoeveelheid fijnstof in aanmerking genomen moeten worden. Hiermee vervult de Belgische overheid een voortrekkersrol op het vlak van de aanpassingen die doorgevoerd zullen worden aan de Europese norm.

Aansluitend op de norm NBN EN 15804 wordt momenteel ook gewerkt aan een reeks specifiek Belgische rekenregels voor bouwproductgerelateerde LCA's en EPD's die op termijn opgenomen zullen worden in een nationaal normatief document.

Bij de recente herziening van de Europese Bouwproductenverordening werd ten slotte een zevende fundamentele eis toe­gevoegd m.b.t. het duurzame gebruik van natuurlijke hulpbronnen. Dit heeft ervoor gezorgd dat verschillende Europese productcomités - thermische isolatie, beton en betonproducten, soepele vloerbekledingen en laminaat, geprefabri­ceerde betonproducten, metselwerk, hout en houtproducten, dakbedekkingen en kunst­stofbuizen - zich momenteel toeleggen op de opstelling van productspecifieke rekenregels voor het uitvoeren van LCA's, conform maar aanvullend op de norm NBN EN 15804. In afwachting van een eventuele verplichting op Europees niveau zullen deze rekenregels in eerste instantie opgenomen worden in het vrijwillige deel van de betreffende product­standaarden.

Milieuprestaties van gebouwen

Bij de beoordeling van een bouwproduct mag men zich niet blindstaren op de milieu-impact van het product an sich, maar moet men even­eens rekening houden met de impact ervan op gebouwniveau. Zo is het niet ondenkbaar dat het gebruik van materialen met een lagere milieu-impact resulteert in gebouwen met slechtere mi­lieuprestaties (bv. omwille van de noodzaak aan extra bevestigingsmateriaal, een zwaardere fundering in functie van de opbouw of meer intensieve onderhoudsvereisten gedurende de volledige levensduur van het gebouw). Daarom werd in 2012 in opdracht van de Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschap­pij (OVAM) een op de Europese normalisatie gebaseerde methode ontwikkeld ter bepaling van de materiaalprestaties van gebouwele­menten: de MMG-methode (Milieugerelateerde Materiaalprestatie van Gebouwelementen; www.ovam.be/materiaalprestatie-gebouwen). Deze methode is specifiek afgestemd op de Belgische context en laat toe de milieu-impact van elementvarianten zoals wand-, dak- en vloerconstructies te vergelijken.

De gewesten maken op dit moment - in samenspraak met de bouwsector - ook werk van een gebruiksvriendelijke rekentool die architecten, bouwondernemingen en bouw­materiaalproducenten een beter inzicht moet geven in de milieu­gebonden materiaalpresta­tie van hun bouwwerken. Deze tool zal o.m. gebruik maken van de productinformatie die proactief ter beschikking gesteld wordt in de federale EPD-databank. Dit moet architecten en aannemers in staat stel­len om specifieke materiaalcombinaties te kiezen met een lagere milieu-impact dan de gemiddelde sectorprestatie. Op termijn zouden deze laatsten ook eigen varianten en materiaalcombinaties in de tool moeten kunnen inbrengen. Een volgende stap is dan de ontwikkeling van een Materiaalpeil of M-peil dat de weerspiegeling vormt van de milieu-impact van het gebouw (naar analogie met het bestaande Energiepeil of E-peil). In Nederland is het tegenwoordig verplicht om in elke nieuwe bouwaanvraag een LCA-berekening op te nemen waarin de milieu-impact van de in het bouwwerk toe te passen materialen gedeclareerd wordt.

Voor meer informatie over de milieureglemen­tering en andere milieugerelateerde aspecten (zoals milieulabels, EPD's en LCA's) verwijst het WTCB naar het toekomstige WTCB-Rapport Principes en aandachtspunten bij de keuze van duurzame bouwmaterialen.

L. Wastiels, Dr. Ir.-arch., projectleider, laboratorium Duurzame ontwikkeling, WTCB

Dit artikel werd opgesteld in het kader van de Technologische Dienstverlening Duurzaam bouwen en duurzame ontwikkeling in het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest. Enkel het originele artikel mag als referentie gebruikt worden.

OVERHEIDSOPDRACHTEN
Alle overheidsopdrachten

Meest aanbevolen artikels

"Aannemers kunnen geen bullshit meer verkopen"

"Aannemers kunnen geen bullshit meer verkopen"

De bouwsector is vandaag – op een paar positieve uitzonderingen na – nog heel klassiek in zijn communicatie. “Aannemers pakken vooral uit met wat ze in het verleden al gerealiseerd hebben, terwijl het ‘hoe’ en meer[…]

Hilti automatiseert boren in plafonds

Hilti automatiseert boren in plafonds

Pools universiteitsgebouw wint Brick Award

Pools universiteitsgebouw wint Brick Award

Genk krijgt nieuwe spoorbrug over het Albertkanaal

Genk krijgt nieuwe spoorbrug over het Albertkanaal