Volg Bouwkroniek

Abonneer u
Aanmelden

Volg Bouwkroniek Bouwkroniek

Lokale biomassa verwarmt Bierbeeks gemeentehuis

Lokale biomassa verwarmt Bierbeeks gemeentehuis

Eind vorig jaar werd de eerste lading houtsnippers geleverd. Ook de Bierbeekse burgemeester Johan Vanhulst (tweede van r.) was hierbij aanwezig.

Het project ‘Hout van het Dijleland’ tracht met het hout van duurzaam beheerde houtkanten het gemeentehuis van het Vlaams-Brabantse Bierbeek te verwarmen.

Dit klimaatproject, dat samen met andere klimaatprojecten financieel wordt ondersteund door de provincie Vlaams-Brabant in het kader van Vlaams-Brabant Klimaatneutraal (tegen 2040), is een initiatief van het Agrobeheercentrum Eco², BOS+, de Boerenbond en de gemeente Bierbeek i.s.m. lokale landbouwers, natuurverenigingen, de OVAM, de VLM, de bosgroep en het Regionaal Landschap Dijleland.

Vorige winter voerden enkele lokale landbouwers bij wijze van test beheerwerken uit aan houtkanten in Bierbeek. De bekomen houtige beheerresten werden gehakseld en gedroogd. Deze houtsnippers vormen inmiddels een geschikte brandstof voor de biomassaketel in het gemeentehuis. Op 8 december 2017 vond de eerste levering plaats.

 

In vroegere tijden waren bijna alle randen van landbouwpercelen, taluds en holle wegen begroeid met opgaand hout. Deze houtkanten fungeerden als constructiehout voor o.a. bezems, stoelen, meubelen en werkgereedschap, maar dienden ook als brandhout voor verwarming en om brood te bakken, als windschermen en als natuurlijke veekering. Daarnaast vervullen ze ook een belangrijke ecologische functie want vele planten, insecten, zoogdieren en vogels vinden hierin een specifieke leefomgeving. De houtkanten werden doorheen de eeuwen beheerd volgens een cyclisch houthakbeheer, waarbij de bomen of struiken om de tien jaar tot net boven de grond werden afgehakt waarna ze weer konden uitschieten tot een jong, vitaal en dicht groenscherm.

Door de opkomst van fossiele brandstoffen en vernieuwde landbouwtechnieken verloren deze houtkanten echter hun economische gebruiksfunctie. Onze bouwlust had hierop eveneens een ingrijpend negatief effect. Intussen wordt het onderhoud vaak uitgevoerd door gemeenten, die evenwel vaak slechts over een beperkte groendienst beschikken. Door de kleine economische return van en de arbeidsintensieve beheerwerken aan deze houtige elementen beperken ze zich bovendien vooral tot het vrijwaren van de noodzakelijke doorgang en veiligheid. “Door het verlies van hun economische waarde worden vele historische houtkanten niet meer beheerd of zijn ze verdwenen. Hun landschappelijke en ecologische functie komt onder druk te staan. Nochtans kan lokaal hout uit landschapsbeheer een belangrijke rol spelen in de transitie naar een duurzame lokale en circulaire economie”, beseft projectcoördinator Rik De Vreese van BOS+.“De aanleiding van dit project is tweevoudig: enerzijds wordt een oplossing gezocht voor een ecologisch duurzaam en kostenefficiënt houtkantenbeheer, waarbij we zowel het historische hakhoutbeheer in ere willen herstellen als een economische opbrengst willen zoeken voor de beheerresten om het onderhoud betaalbaar te maken; en anderzijds kunnen we zo beantwoorden aan de vraag naar klimaatneutrale en lokale energiebronnen, zeker als je weet dat 80% van onze energie wordt ingevoerd. Hierbij kunnen lokale houtige beheerresten een erg nuttige rol spelen”, meent de Vlaams-Brabantse gedeputeerde voor Milieu en Duurzaamheid Tie Roefs. Ze wijst erop dat door de beheerresten aan te wenden als lokale biomassa voor de verwarming van het Bierbeekse gemeentehuis de CO2-cyclus wordt gesloten en geen fossiele koolstof in het milieu wordt gebracht. CO2 uit de lucht wordt opgenomen door de planten en ingebouwd in het hout. Door verbranding komt de CO2 opnieuw in de lucht terecht”, weet de gedeputeerde.

Drie wegen

“Dit project is gebaseerd op studiewerk door de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek (VITO), dat vaststelde dat een respectabel percentage van de CO2-uitstoot afkomstig is van de mobiliteit en 40% van gebouwen. We hebben drie wegen getrokken: de weg van het burgemeestersconvenant, ondertekend door bijna alle gemeenten; de provincie zet in zijn eigen patrimonium in op energieneutraliteit; en er is de samenwerking met het Vlaams-Brabantse middenveld, waarin dit project i.s.m. de partners past om met resthout uit het Dijleland energie op te wekken en met biomassa een ketel aan te stoken. Wij zorgen voor medefinanciering op voorwaarde dat het project op schaalwaarde is. De voorbije drie jaar steunde de provincie 36 klimaatprojecten van burgers, organisaties, scholen, gemeenten en bedrijven, goed voor een subsidiebedrag van 1,6 miljoen €; die projecten lopen of hebben gelopen, en intussen zijn er al 14 bijgekomen. Zo zijn de Kyotomobiel in het Pajottenland en een rijdend advieskantoor dat we in de vier regio’s van de provincie meenemen al in gebruik. De provincie heeft ook een energiekansenkaart ontwikkeld, waarbij het grootste potentieel in de zon zit. We hebben ingezet op groepsaankopen voor zonnepanelen en getracht om het lokale aanbod te koppelen aan de lokale vraag (op basis van prijs en kwaliteit). Intussen hebben we al meer dan 2.000 aanvragen voor de installatie van zonnepanelen en zijn reeds 300 contracten gesloten. We willen investeren in circulaire systemen en inzetten op de lokale economie”, beklemtoont Tie Roefs.

Het belangrijkste resultaat van dit project is volgens de Bierbeekse schepen van Ruimtelijke Ordening, Lokale Economie, Landbouw en Leefmilieu Jan Van der Velpen het draagvlak dat het creëert bij alle lokale actoren. “Landbouwers, natuurverenigingen, gemeentelijke diensten, de politiek, overheidsdiensten, enz. worden samengebracht om te komen tot een gedragen visie- en beheersplan”, meldt hij.

“Met de bouw van het gemeentehuis in 2015 tot maart 2016 werd de vraag steeds concreter naar de haalbaarheid om lokaal resthout van duurzame beheerwerken aan houtkanten en in holle wegen energetisch te valoriseren met een biomassaketel. Het gemeentebestuur nam op advies van het duurzaamheidsbureau Daidalos deze biomassaketel op in de bouwplannen. We staken ook ons licht op tijdens een infomoment over nieuwe klimaatprojecten begin deze legislatuur in het Provinciehuis, waar de eerste contacten werden gelegd met Eco². Dit agrobeheercentrum was als partner ook betrokken bij het TWECOM-project, een Interreg-project in Bocholt waar met de beheerresten van houtkanten een landbouwschool, een basisschool en een polyvalente zaal van de parochie worden verwarmd. Het is het eerste coöperatief warmtenet in Vlaanderen omwille van de clustering van deze gebouwen”, signaleert Jan Van der Velpen.

De twee demo’s die de landbouwers de voorbije twee winters uitvoerden, leerden veel over de houtopbrengst. “Op ons recyclagepark wordt jaarlijks 4.000 tot 5.000 m³ ingezameld vanuit de snoeihoutophalingen huis-aan-huis en de beheerwerken van de houtkanten. Tot vandaag wordt nog enkel het gemeentehuis verwarmd via de biomassaketel, maar we willen gans het vrijetijdscentrum verwarmen na de renovatie van de stookplaats”, blikt hij vooruit.

De gemeente blijft openstaan voor een goed georganiseerd duurzaam beheer via landbouwers, waarbij samenwerkingsverbanden met de groendienst en groepsgewijze beheerovereenkomsten mogelijk zijn. “De eerste uitdagingen zijn o.m. de logistieke trein met ook de beschikbaarheid van een opslagplaats voor droging (biomassa-hof), het ecologische luik, de betaalbaarheid van dit landschapsonderhoud waarvoor we moeten informeren naar subsidiekanalen en het werken aan een breed draagvlak en actorenoverleg. Intussen betonen andere gemeenten interesse om iets gelijkaardigs te starten, o.m. vanuit de werking van Interleuven, en kregen we al meermaals bezoek van instanties en verenigingen”, stipt de schepen aan.

De landbouwers zijn nauw betrokken bij dit project. “Ze vormen dan ook een logische partner; vele resterende houtkanten liggen immers in agrarisch gebied en zijn soms slecht bereikbaar vanop een akker. Daarnaast zijn landbouwers technisch goed uitgerust om de beheerwerken mee uit te voeren en zijn ze zo complementair met de groendienst en de sociale economie”, oppert projectpromotor en -coördinator Joost-Pim Balis van het Agrobeheercentrum Eco².

20 ton verse houtsnippers

In de experimentele fase zijn binnen het project beheerwerken uitgevoerd aan 1 km houtkanten. De cijfers moeten nog voort verwerkt worden, maar de opbrengst wordt geschat op 20 ton verse houtsnippers. Daarnaast zijn 30 km houtkanten geïnventariseerd en is herstelbeplanting uitgevoerd in twee houtkanten. “Het is de eerste maal dat lokale houtsnippers geleverd worden door houtkantenbeheer in de gemeente. De belangrijkste realisatie is dat het houtkantenbeheer bespreekbaar wordt gemaakt en dat alle lokale actoren rond de tafel zitten”, signaleert Joost-Pim Balis.

Hij legt uit dat het Agrobeheercentrum Eco2 of Ecokwadraat samenwerkt met landbouwers voor landschaps- en natuurbeheer. “We willen immers ook hen hierbij betrekken. We krijgen steun van de Boerenbond, het ABS, de cvba Werkers In Aanneming uit Leuven en de overheidsinstellingen VLM (Vlaamse Landmaatschappij), het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB) en de Afdeling Duurzame Landbouwontwikkeling van het Departement Landbouw en Visserij (ADLO). We hebben 31 Agrobeheergroepen (ABG’s) in heel Vlaanderen, waarvan zes in Vlaams-Brabant. Hier zitten we op het snijpunt tussen twee Agrobeheergroepen: Dijleland (regio Bertem) en Willebringen (Bierbeek). We zijn bezig met de natuur, de bodem, water, biomassa en het klimaat. Doordat we heel veel bouwen, prikkeldraad plaatsen en grotere machines gebruiken, verdwijnen vele houtkanten.  Deze houtkanten, die een ideale biotoop vormen voor planten en insecten, staan vandaag in agrarisch gebied. Doordat ze verdwijnen, krijgen deze planten en insecten veel minder ontplooiingsmogelijkheden. Sommige hakhoutkanten zijn al honderden jaren oud. Door ze regelmatig af te hakken, kunnen ze verjongen. Daarnaast zijn we ook geïnteresseerd in klimaatneutrale energie (van de zon, wind, water en aanvullend van biomassa); ons land importeert overigens 60% van zijn energie. De biomassa komt heel vaak van grote installaties van hout uit Canada, Zuid-Amerika, …”, licht hij toe.

De vraag is volgens hem: kan het landschap van het Dijleland instaan voor de aanlevering van biomassa? “We moeten een logistieke ketting doorlopen waarbij alle schakels op elkaar moeten afgestemd zijn. Landbouwers zijn interessante partners om die werkzaamheden uit te voeren. Het is ook belangrijk dat met een degelijke hakselaar gewerkt wordt om een goeie snipper te bekomen. We moeten het hout tevens op een correcte manier droog krijgen, wat kan op een propere betonvloer afgedekt met een dak. Dankzij de KU Leuven kunnen we werken in een leegstaande loods afgedekt met een speciaal zeil. Onze snippers zijn perfect droog en ondergaan daarna een energetische valorisatietool in bv. een biomassaketel. We moeten kijken wat het werkvolume is, wat de bereikbaarheid is van de houtkanten en hoe efficiënt dit project is”, deelt de projectpromotor en -coördinator van het Agrobeheercentrum Eco² mee.

Rik De Vreese, projectcoördinator van BOS+, merkt op dat ons landschap gebruikt wordt door heel veel actoren om in te wonen en te werken. “We hebben veel geïnvesteerd in overleg; we trachten immers een draagvlak te creëren waarin de gemeenten ook moeten investeren. De houtkanten hebben een heel belangrijke ecologische en historische component. We werken nog aan een handleiding voor andere gemeenten. In een technisch beheerplan kan je dat vertalen naar actueel beheer. We hebben een inventarisatie uitgevoerd van Bierbeek, dat nog heel veel houtkanten bezit. Op basis van die inventarisatie is het Regionaal Landschap Dijleland bezig met de opmaak van een beheerplan. Ons project duurt drie jaar. Op basis van de 1 km die we hebben geëxploiteerd en waarvan we de houtkanten hebben beheerd, zullen we aan ongeveer 20 ton houtsnippers komen. Intussen zijn ook al een aantal houtkanten verdwenen, die we op twee plaatsen hebben hersteld”, licht hij toe.

In Bocholt is zoals gezegd in het kader van het TWECOM-project (Towards eco-energetic communities) samen met Eco2 een eerste voorbeeld uitgewerkt van houtkantenplan over oogsttrein tot snipperketel met warmtenet. De bestede middelen voor energievoorziening blijven in de eigen lokale gemeenschap en versterken zo de eigen regio op economisch vlak. 

“In Bierbeek kunnen we acht ton opslaan, waarmee we drie tot vier weken doen wanneer het bitter koud is. Nu al worden het gemeentehuis en het politiekantoor met biomassa door houtsnippers van lokale houtkanten verwarmd en het is de bedoeling dat ook het cultureel centrum De Borre en de sporthal, die nog op gas werken, hiermee heel binnenkort verwarmd worden; alleen het drukverschil moet nog opgevangen kunnen worden. Eénmaal per week verwijderen we de assen, die in een lade worden opgevangen zoals bij een grote kachel”, verklaarde Jo Merens, ploegbaas Logistiek van de site, op 8 december vorig jaar.

Die dag werden de eerste houtsnippers gedeponeerd in de leverput. Een vijzel transporteert deze snippers naar de opslagbunker, van waar ze met een motor naar de ketel, een KWB-houtverbrandingsinstallatie verdeeld door de enige Belgische invoerder 2E uit Rummen (Geetbets), worden gebracht. Deze ketel, die zichzelf uitschakelt wanneer hij te warm wordt, kost wel zowat 50.000 € meer dan een standaardbrander, zonder de technische installatie van de voorraadbunker die aan bepaalde constructie-eisen moet voldoen. Voor de huidige verwarming is 40 tot 60 ton per jaar nodig.

“We hebben dit project een eenmalige subsidie van bijna 75.000 € gegeven uit onze totale pot van 500.000 € per jaar voor innovatieve projecten die opschaalbaar zijn. Na  36 eerdere projecten en de volgende lichting van 14 projecten verwachtten we tegen 31 december 2017 trouwens de nieuwe lichting aanvragen voor in totaal opnieuw 500.000 € aan subsidies. Het mooie is dat men heel geïntegreerd tewerk gaat waarbij men partners zoals natuurverenigingen en landbouwers samenbrengt over traditionele grenzen heen”, looft Tie Roefs dit project.

Vier tot vijf landbouwers werken mee aan het Bierbeekse project. Het is de bedoeling dat ze voor hun inspanningen vergoed worden door de gemeente.

AANBESTEDINGEN
Alle aanbestedingen

Meest aanbevolen artikels

SeaMade selecteert DEME voor windpark

SeaMade selecteert DEME voor windpark

Dredging International, GeoSea en Tideway, dochterondernemingen van DEME, hebben belangrijke contracten binnengehaald voor het 487 MW SeaMade-windpark in België. Het project bereikte de financial close op 3 december. De contracten die aan[…]

09/01/2019 | ProjectenDEME
Eerste CO2-neutraal gebouwde bedrijfssite staat in Waregem

Video

Eerste CO2-neutraal gebouwde bedrijfssite staat in Waregem

Zes projecten met drijvende zonnepanelen

Zes projecten met drijvende zonnepanelen

Energiedelen binnen gebouweenheid verlaagt drempel voor zonnepanelen

Energiedelen binnen gebouweenheid verlaagt drempel voor zonnepanelen

Meer artikels