Volg Bouwkroniek

Abonneer u
Aanmelden

Volg Bouwkroniek Bouwkroniek

Klimaatadaptatie, klaar voor de bui'

Klimaatadaptatie, klaar voor de bui'

Adaptatie aan de gevolgen van een veranderend klimaat wordt één van de belangrijkste uitdagingen van de komende decennia. In Vlaanderen groeit alvast het inzicht dat we in de toekomst anders zullen moeten leren omgaan met hemelwater. Dat doen we best nu al, met elke infrastructurele ingreep die we uitvoeren op het publieke domein.

Meer en intensere buien zorgen steeds vaker voor water op straat. In de winter doet aanhoudende regen gedurende verschillende dagen het grondwaterpeil stijgen zodanig dat de bodem verzadigt en waterlopen buiten hun oevers treden. In de zomer zorgen piekbuien ervoor dat gemengde riolen de plotse toevloed, onder meer door de toenemende verharding, niet meer kan slikken. Bovendien werkt het gebrek aan natuurlijke infiltratiesystemen de bodemverdroging in de hand. Daarom moeten wegenbouwers en ingenieursbureaus op zoek naar innovatieve oplossingen om weer ruimte te geven aan water.

Infiltratiesystemen

Vlarem schrijft duidelijk voor wat er met het hemelwater moet gebeuren: hergebruiken, infiltreren, bufferen of afvoeren, in die volgorde moet de haalbaarheid van de alternatieven afgetoetst worden. Omdat hergebruik van het hemelwater op het openbaar domein geen evidentie is, ligt de focus daar vooral op infiltratie. Dit vraagt echter een heel andere perceptie van de bovenbouw, waar hemelwater en groen weer in het straatbeeld zullen verschijnen. Krista Decat, groepsleider Visie bij Aquafin, ziet hier verschillende mogelijkheden: 'De directe infiltratie via halfverharde en doorlatende verharde oppervlakte geniet de voorkeur, aangezien we hiermee het water direct en ter plaatse laten infiltreren, dus op de plek war het valt.'

'Eigenlijk bestaat zo'n verharding uit twee delen: een toplaag met hoge doorlaatbaarheid en een fundering die dienst doet als berging', vult materiedeskundige Rik Debusschere aan. 'De funderingslaag neemt de neerslag op en laat die vertraagd infiltreren in de ondergrond. Afhankelijk van de toepassing van de bovenbouw kan voor de toplaag gekozen worden voor gehakseld hout, steenslagverharding, grastegels of waterdoorlaatbare straatverharding. Zelfs wanneer er geen infiltratie in de ondergrond mogelijk is, kan waterdoorlatende verharding gebruikt worden. Het water wordt in dat geval gebufferd in de (onder)fundering en vertraagd afgevoerd naar een nabijgelegen infiltratiebekken of gracht. Bijkomend voordeel is dat het afstromende water gezuiverd wordt in de funderingslaag, waardoor er geen vervuiling in het grondwater terecht komt.'

Wanneer directe infiltratie via doorlatende verharding niet haalbaar is, gaat de voorkeur naar ondiepe bovengrondse infiltratie met vegetatie, zoals een infiltratiekom of wadi. Krista Decat: 'Dergelijke systemen hebben de voorkeur op ondergrondse (infiltrerende) regenwaterafvoeren omdat het water en de aansluitingen zichtbaar blijven. Hierdoor is het risico op foutieve aansluitingen beduidend kleiner. Dit type bronmaatregel zorgt voor extra vertraging en afvlakking van de hemelwaterafvoer door de ruwheid van de begroeiing. Bovengrondse systemen bieden ook de mogelijkheid tot evaporatie, waardoor het afgevoerd volume kleiner is in vergelijking met ondergrondse systemen. De begroeiing zorgt bovendien voor een bijkomende volumedaling van het afgevoerde water, omdat de vegetatie een deel van het water via wortels opneemt en door transpiratie terug afgeeft naar de omgevende atmosfeer.'

Ook grachten kunnen ontworpen worden als infiltratievoorzieningen, door ze te compartimenteren in de langsrichting. Zo wordt bij lage hydraulische belasting het water lokaal geborgen. Slechts bij hoge belasting wordt de transportfunctie aangesproken.

Waar men niet over de nodige ruimte beschikt, kunnen ondergrondse voorzieningen, zoals infiltratieputten, -palen of -kolken, mogelijk soelaas brengen. Deze alternatieven zijn verticale oplossingen, die een lage grondwaterstand vereisen. Al deze constructies moeten regelmatig geruimd worden, om de opstapeling van slib, dat onvermijdelijk met het regenwater afspoelt, te voorkomen.

In dat opzicht is een horizontale infiltratiebuis interessanter. Die kan namelijk ingezet worden op locaties met een hoge grondwaterstand, kan een netwerk vormen over een relatief grote oppervlakte en heeft een deels zelfreinigend vermogen, hoewel ook hier regelmatig slibruimingen noodzakelijk zijn. Een laatste alternatief voor ondergrondse insijpeling zijn de infiltratiekratten. Deze kunststofblokken hebben netto ongeveer 95% holle ruimten en bestaan in twee varianten: aan alle zijden waterdoorlatend, of enkel boven en onder.

Zweeds bomenconcept

Legio mogelijkheden dus om tot een optimale infiltratie van het regenwater te komen. In Zweden heeft men een systeem ontwikkeld dat zowat alle bovenstaande technieken combineert, met name een waterdoorlatende steenslagverharding, een infiltratiekolk en waterabsorberende vegetatie in de vorm van bomen.

De bomen worden geplant in een plantenbak die onderaan open is. De bodem onder en naast de plantenbak bestaat uit verschillende lagen. De onderste en dikste laag wordt gevormd door grove keien. De ruimte tussen de keien is opgevuld met aarde. Daarboven komt een dunnere laag met grind die goed waterdoorlatend is. De grindlaag wordt afgedekt met geotextiel waarop dan tot slot de bestrating komt. In de plantenbak komt uiteraard geen geotextiel, maar wortelt de boom in gewone teelaarde. De randen van de bak zorgen ervoor dat de boom naar onderen wortelt in plaats van horizontaal. Het hemelwater vloeit af naar een koker die in de bestrating wordt verwerkt en waarlangs het in de bodem dringt. De koker dient ook om de bodem te verluchten en er de atmosfeer optimaal te houden.

Afkoppelen vs. scheiden

Om de toevloed aan hemelwater de baas te kunnen, is infiltratie op het openbaar domein alleen niet voldoende. Ook aan de burgers wordt gevraagd om, wanneer zij langs het tracé van rioleringswerken wonen, het regenwater optimaal (m.a.w. maximaal) af te koppelen van de riolering. Dat is niet alleen belangrijk voor de waterhuishouding, maar ook voor de waterkwaliteit van de oppervlaktewateren. Regenwater hoort namelijk niet thuis in de riolering. Het neemt er plaats in die bedoeld is voor huishoudelijk afvalwater. In gemengde systemen kan bij hevige regenbuien door te volle riolen wateroverlast ontstaan via de rioolputjes, of stort het mengsel van riool- en regenwater over in een waterloop. Omdat het rioolwater op dat moment nog niet gezuiverd is, kan het een negatieve impact hebben op de waterkwaliteit van de gracht of beek. Daarnaast doet de verdunning van het afvalwater met regenwater het rendement van het zuiveringsproces dalen. Een ander belangrijk effect van gemengde riolen is dat de natuurlijke, ondergrondse waterbuffer niet wordt aangesproken, waardoor het risico op wateroverlast toeneemt.

Scheiden, of nog beter afkoppelen, is dus de boodschap. Ook hier gelden de duidelijke Vlarem-voorschriften dat het water bij voorkeur ter plaatse blijft voor hergebruik, infiltratie of buffering. Slechts wanneer voorgaande oplossingen om technische redenen niet mogelijk zijn, is een aansluiting op het openbaar regenwaterstelsel toegelaten. Vaak gaat het dan om gesloten bebouwingen, waar een volledige afkoppeling onmogelijk is zonder de vloer binnenshuis op te breken. In dergelijke gevallen wordt de dakhelft aan de straatzijde best aangesloten op het openbaar al dan niet ingebuisd regenwaterstelsel.

Afkoppelen is dus meer dan het scheiden van afval- en regenwater. Het afgekoppelde regenwater kan (her)gebruikt worden voor de spoeling van het toilet of het besproeien van de tuin. Om het lokaal te laten infiltreren, bestaan tal van oplossingen, zoals reeds beschreven bij de infiltratiemogelijkheden op het openbaar domein. Een bestaande of nieuwe vijver is eveneens een prima oplossing voor de opvang van regenwater. Als de vijver overloopt door de neerslag kan het water alsnog ter plaatse in'ltreren of vertraagd afvloeien naar oppervlaktewater of een regenwaterstelsel in de buurt.

Hemelwaterplannen

Aquafin heeft reeds 25 jaar ervaring en expertise opgebouwd in de uitbouw en het beheer van de bovengemeentelijke waterzuiveringsinfrastructuur en zal dat ook de komende decennia blijven doen. Vanuit die ervaring kan Aquafin, gecombineerd met bovenstaande inzichten, de gemeenten bijstaan bij de adaptatie aan een veranderend klimaat, meer bepaald door een hemelwaterplan op maat van de klant op te maken.

'Aquafin kan de impact van buien met verschillende intenties simuleren en zo de juiste oplossingen voorstellen wanneer het een hemelwaterplan opmaakt voor een gemeente', zo verduidelijkt Danny Baeten, directeur Marketing. 'Elke gemeente is natuurlijk uniek inzake bebouwing, reliëf en waterlopen. Daarom neemt Aquafin al deze elementen mee op in het plan. Dat bevat zowel generieke maatregelen, die op veel locaties toepasbaar zijn, als plaatsgebonden maatregelen die een bestaand of een toekomstig knelpunt wegwerken. Een ruime gebiedskennis laat Aquafin toe om bij de opmaak van een hemelwaterplan zelfs over de gemeentegrenzen heen te kijken. Dat is nodig, want een ingreep in een bepaalde gemeente kan een impact hebben op de waterhuishouding in een buurgemeente. Het is uiteraard niet de bedoeling om het probleem te verschuiven, maar om voor iedereen het juiste evenwicht te vinden.'

'Een hemelwaterplan van Aquafin is steeds gebaseerd op een langetermijnvisie en kijkt dus verder dan één project.

Een hemelwaterplan hoeft niet altijd een antwoord te zijn op bestaande problemen, het kan ook een leidraad zijn om de leefomgeving in harmonie te brengen met water. Ook burgers zijn vaak vragende partij voor meer natuur in hun stad of gemeente en in bepaalde gevallen, bv. voor nieuwe verkavelingen, is het zelfs wettelijk verplicht om rekening te houden met hemelwater.

'Een hemelwaterplan van Aquafin is daarom steeds gebaseerd op een langetermijnvisie en kijkt dus verder dan één project. Het is overigens niet te nemen of te laten, de gemeente krijgt een lijst met prioritaire projecten en legt zelf zijn accenten. Wel kunnen we hen gemotiveerd adviseren en we kunnen ook voor hen aan de kar trekken bij de verschillende stakeholders. Dat hebben we in onze projecten die we al zo lang uitvoeren voor het Vlaamse Gewest al ruimschoots bewezen', besluit Danny Baeten.

OVERHEIDSOPDRACHTEN
Alle overheidsopdrachten

Meest aanbevolen artikels

Neerleggingen jaarrekeningen 2021

Neerleggingen jaarrekeningen 2021

15 januari 2021 WIENERBERGER NV Kapel ter Bede 121 , 8500 KORTRIJK - BE0448850870. 2019-01-01 - 2019-12-31 VOLVO CAR BELGIUM NV John Kennedylaan 25 , 9000 GENT - BE0420383548. 2019-01-01 - 2019-12-31 ETABLISSEMENTS WANTY MAURICE SA Rue des[…]

Faillissementen 2021

Faillissementen 2021

Delvano levert eerste Case CX 145 met Stage V-motor

Delvano levert eerste Case CX 145 met Stage V-motor

Besix vernieuwt kaaimuur langs Albertkanaal in Schoten

Besix vernieuwt kaaimuur langs Albertkanaal in Schoten