Volg Bouwkroniek

Abonneer u
Aanmelden

Volg Bouwkroniek Bouwkroniek

Hammurabi en de veiligheid

Gerelateerde onderwerpen :

Zo'n vierduizend jaar geleden regeerde koning Hammurabi over Babylon, in het huidige Irak. Zoals dat in die tijd aldaar gebruikelijk was, voerde hij oorlogen tegen zijn buurlanden. Hij had daar het talent voor, want aan het eind van zijn leven besloeg zijn koninkrijk het hele gebied rond de Eufraat, van het huidige Oost-Turkije tot Koeweit met grote stukken Irak en Syrië tussenin. Maar in de geschiedenisboeken is hij vooral bekend omwille van zijn wetboek, dat in steen uitgehouwen was, en tot op vandaag bewaard gebleven is: het is het oudste geschreven wetboek dat we kennen. (Het wordt nu bewaard in het Louvre van Parijs, hopelijk buiten bereik van de beeldenstormers van het Kalifaat.)

Het wetboek van Hammurabi is duidelijk en streng: als een gebouw instort en de bewoner komt daarbij om, dan krijgt de bouwmeester de doodstraf. Vindt naast de bewoner ook de zoon van de bewoner de dood, dan wordt de zoon van de bouwmeester ook ter dood gebracht. Alleen als bij de instorting niemand de dood vindt of gekwetst wordt, komt de bouwmeester ervan af met 'op eigen kosten heropbouwen'. (Als hij niet over voldoende geld beschikt om de heropbouw te bekostigen, dan moet hij maar zijn vrouwen en zijn kinderen op de slavenmarkt verkopen.)

Veiligheid garanderen is altijd delicaat en dus boeiend.

Wij hebben sindsdien wel wat bijgeleerd, en gebouwen die instorten zijn zeldzaam geworden. En als het toch eens gebeurt, dan ligt de schuld daarvoor meestal niet bij de ontwerper/aannemer, maar eerder bij uitwendige invloeden (aardbevingen, ontploffingen, overstromingen')

Vierduizend jaar geleden was de sociale wetgeving nog niet erg ontwikkeld, en het wetboek van Hammurabi zegt niets over arbeidsongevallen. Als Abdullah van de ladder viel, dan was dat zijn eigen verantwoordelijkheid, volgens het simpele principe 'eigen schuld, dikke bult'. Maar arbeiders (zelfs bouwarbeiders) waren toen slaven en als een geleende slaaf tijdens het werk de dood vond, dan moest de eigenaar wel een nieuwe krijgen.

Eigenlijk is dat eeuwenlang zo gebleven, het begrip 'arbeidsongeval' met de bijhorende juridische consequenties is pas rond 1900 na Christus ontstaan - toen koning Hammurabi al sinds héél lang dood en begraven was.

Vóór 1900 was 'van een ladder vallen' een privé verantwoordelijkheid, je moest maar beter oppassen. Daarna heeft zich een specifieke wetgeving rond arbeidsongevallen ontwikkeld.

De twee belangrijkste regels zijn, dat de werkgever aansprakelijk is voor arbeidsongevallen (wat betekent dat hij zijn personeel moet verzekeren tegen de gevolgen ervan) en dat hij aan preventie moet doen, d.w.z. maatregelen treffen om het aantal ongevallen zo klein mogelijk te houden.

Een groot deel van de arbeidsongevallen in de bouwsector hebben te maken met de zwaartekracht. Jan valt van een ladder. Piet laat een baksteen op het hoofd van Jan vallen - of hij laat een steen op zijn eigen voet vallen. Een klassieker is ook dat men de draagkracht van een nog niet afgewerkt bouwdeel onderschat.

Ongelukken kunnen heel bizar zijn. In 1989 kwam, totaal onverwacht, de val van de Berlijnse muur en de Duitse hereniging. Kort daarna besliste het Duitse parlement de 'voorlopige hoofdstad Bonn' te verlaten en terug naar Berlijn te trekken. Vervelend daarbij was wel, dat op dat ogenblik in Bonn een aantal kantoorgebouwen gebouwd werden waarvoor plots geen 'toekomst' meer was, waaronder een groot gebouw voor de leden van de 'Bundestag', het Duitse parlement. Het was een klassieke constructie bestaande uit drie verdiepingen onder de grond, die als garages zouden ingericht worden, en daarboven een toren met kantoren. Het deel 'garage', bestaand uit een reusachtig betonnen kuip die als fundering voor de bovenbouw zou dienen, keek juist boven het maaiveld uit, toen plots beslist werd de regering naar Berlijn te verhuizen. De bouw werd tijdelijk stilgelegd, zodat het debat kon beginnen over de vraag wie de kosten voor het intussen nutteloos wordende bouwwerk moest overnemen. De (toch wel grote) werf werd onder permanente bewaking geplaatst; maar toen op een winternacht in 1990 de Rijn buiten zijn oevers trad, wist de opzichter niet hoe te reageren. Het Rijnwater schoot in de bouwput, en het hele betonnen gevaarte begon te drijven - om na het einde van de overstroming scheef op de bodem te gaan liggen waardoor het onbruikbaar werd. De pers sprak er schande over dat de opzichters niet zo slim waren geweest de grote caisson met water te laten vollopen vóór hij ging drijven. (Journalisten zijn gespecialiseerd in weten achteraf.)

Veiligheid op de werf gaat uiteraard in de eerste plaats over veiligheid voor de mensen die er werken. Dat vergt alertheid, maar ook enig technisch inzicht om de gevaren te kunnen inschatten. De veiligheid van de werf (het bouwwerk) zelf is een ander probleem, waarbij kennis en inzicht nodig zijn verband met zeer uiteenlopende externe gevaren: water, vorst, wind (stabiliteit van bouwkranen en 'vers' metselwerk)'

Last but not least is er het probleem dat sommige veiligheidsrisico's zeer zelden optreden. Dat bij sterke wind iets kan omverwaaien, weet iedereen, en dat de richting waaruit de wind waait een belangrijke factor is, weet ook iedereen. Wat er kan gebeuren als een bouwput onder water schiet, is al iets minder evident, maar toch niet onbekend. Dat risico bestaat niet alleen voor bouwputten vlak naast een grote rivier; een bronbemaling waarvan de pompen plots in panne vallen, kan hetzelfde effect hebben.

De bouwsector mag dan al een rustige en iets minder hippe sector lijken, veiligheid garanderen is altijd delicaat en dus boeiend.

ZANDER

OVERHEIDSOPDRACHTEN
Alle overheidsopdrachten

Meest aanbevolen artikels

Onoplettendheid grootste oorzaak van ongevallen bij wegenwerken

Onoplettendheid grootste oorzaak van ongevallen bij wegenwerken

“Hoewel wegenwerken zorgen voor betere wegen brengen ze ook risico’s met zich mee. In 2019 noteerden we zeven dodelijke en 454 letselongevallen bij wegenwerken in Vlaanderen. Onoplettendheid is daarbij de grootste oorzaak, gevolgd[…]

15/07/2021 | Lydia Peeterswegenwerken
'Er zullen meer arbeidsinspecties moeten komen op naleven van veiligheidsregels'

'Er zullen meer arbeidsinspecties moeten komen op naleven van veiligheidsregels'

'Dwing naleving van bestaande regels af in plaats van nieuwe te verzinnen'

'Dwing naleving van bestaande regels af in plaats van nieuwe te verzinnen'

Bouwkranen blijven om 14.34 u. één minuut stil

Bouwkranen blijven om 14.34 u. één minuut stil

Meer artikels