Volg Bouwkroniek

Abonneer u
Aanmelden

Volg Bouwkroniek Bouwkroniek

Die van Thurn en Taxis

In een ontwikkeld staatsbestel bestaat de behoefte aan een dienst die geschreven berichten snel en veilig van A naar B kan brengen. Ten tijde van de Egyptische farao's bestonden dergelijke diensten al, en de Romeinse post uit de tijd van Julius Caesar gebruikte tweewielige karren, zodat naast brieven ook een fles Chianti of een ander geschenk kon verstuurd worden.

In onze streken hebben we voor de inrichting van een vast postsysteem moeten wachten op de (oorspronkelijk Italiaanse) familie van Thurn en Taxis die zich daar vanaf de dertiende eeuw in specialiseerde. Ze werden daarmee behoorlijk rijk en aan veel leden van de familie werden door de keizers van het 'Heilige Roomse Rijk' adellijke titels verleend. Niet allemaal dezelfde titels, zodat de gewoonte ontstond de familie kortweg 'die van Thurn en Taxis' te noemen, en de verschillende adellijke kwalificaties weg te laten..

Net als molenaars trekken postmeesters mooie meisjes aan.

Tot tweehonderd jaar geleden was het snelste vervoermiddel het paard. De koeriers verpakten de brieven in hun zadeltas, en vertrokken in galop naar hun bestemming. Ten tijde van Keizerin Maria Theresia kon dat van Brussel naar Wenen zijn; en om die afstand zo snel mogelijk af te leggen, maakte men gebruik van 'afspanningen' waar van paard gewisseld kon worden - en ook van ruiter.

Thurn en Taxis was de facto een monopolie; maar nadat in 1806 het keizerrijk werd opgeheven, kwam de post in handen van de nationale staten die er prompt ook nationale overheidsmonopolies van maakten.

In de negentiende eeuw kreeg de post haar huidige vorm. De betaling werd geregeld via de vooraf te kopen postzegel. Die was vaak versierd met een afbeelding van de koning of in landen met republikeinse traditie, de president of een andere nationale symboolfiguur. Oudere mensen durfden een postzegel daarom wel eens een 'kopke' noemen.

Tegenwoordig staan op de postzegels minder koningen dan vroeger, met uitzondering van Groot-Brittannië waar de postzegelkoningin er nog altijd uitziet zoals 60 jaar geleden. (Maar als kroonprins Charles achter de rug van zijn moeder aan één van de ministers van Hare Majesteit een brief stuurt om hem te vertellen hoe hij het land moet besturen, dan geniet hij van 'koninklijke' portvrijdom zodat hij op de omslag geen afbeelding van zijn eeuwig jonge moeder hoeft te plakken.)

De brieven die wij in een publieke brievenbus gooien, raken via sorteercentra en postwagons aan de treinen in het postkantoor dat bevoegd is voor het adres van de bestemmeling. Het laatste stukje van het traject werd (en wordt nog altijd) afgelegd door een lokale postbode die elke dag zijn rondjes loopt of fietst en de brieven in de brievenbussen van de bestemmelingen gooit.

Internationale overeenkomsten zorgen onder meer voor de eerbiediging van het postgeheim, en zorgen er ook voor dat de opbrengst van internationale posttransacties netjes onder de deelnemers verdeeld wordt.

De post was te allen tijde gefascineerd door gewicht. Wie niet de volle prijs voor een brief van maximaal 50 gram wilde betalen, kon ook een 'gele briefkaart' gebruiken, een kaartje van 10 x 15 centimeter, met voorgedrukte postzegel.

De post werd een gewaardeerd instituut, met postbodes die iedereen in het dorp kende en een postmeester die tot de dorpsnotabelen behoorde. En uiteraard ook de 'Christel van de Post': net als molenaars trekken postmeesters mooie meisjes aan. Naast de echte 'mannen van de post' had je ook de postzegelverzamelaar die niet rustte vóór hij alle postzegels van een bepaald land in zijn album had. (Via de uitgifte van bijzondere zegels met toeslag verdiende de post daar wel eens een extraatje aan.)

In dat idyllische verhaal kwam de klad toen telex, fax en e-mail het versturen van boodschappen sneller en ook goedkoper maakten. Tezelfdertijd groeide de vraag voor het aan huis afleveren van goederen die te zwaar en/of te groot zijn voor de schoudertas van een postbode, zodat een hervorming van het eerbiedwaardige instituut noodzakelijk werd.

De klassieke post werd gered door afslanking. Het vanouds bekende overheidsinstituut specialiseert zich nu in klassieke brieven en laat het leveren van grotere pakjes over aan privéfirma's. Daardoor is de post kleiner geworden, maar kan ze haar klassieke taak - het netjes afleveren van brieven - voort uitvoeren zonder dat iemand over kwaliteitsverlies hoeft te klagen.

Anderzijds zijn de nieuwe distributiefirma's, die vooral voor postorderbedrijven werken, aan een steile opmars bezig. Als we via internet iets bestellen bij een bedrijf waarvan we nauwelijks weten waar het ligt, dan stopt een paar dagen later voor onze deur een bestelwagen met een chauffeur die ons, in ruil voor een handtekening op een plastieken schermpje, het bestelde voorwerp aflevert. En het is best mogelijk dat de bestelwagen een buitenlandse nummerplaat heeft, want de pakjesdiensten gaan internationaal.

Toen de post enkele jaren geleden verplicht werd af te slanken, en daarvoor onder meer de bestelrondes hertekende, ontstond protest en kregen we zelfs een paar stakingen. Maar de postmannen (en intussen ook postvrouwen), die 'per definitie' kunnen lezen en schrijven, zagen snel in dat er niets te winnen viel met grote 'syndicale acties' en de overgang verliep al bij al vreedzaam. Het beroemde argument, dat de 'verbruikers' onder die 'besparingen' zouden lijden, sloeg niet aan: er is niemand die er over klaagt dat de post ook in de steden slechts één keer per dag meer wordt rondgedragen.

De post is een zeldzaam voorbeeld van een groot overheidsbedrijf dat zonder veel heisa zijn (eeuwen)oude monopolie heeft afgegeven, en toch zijn klassieke taken netjes voortzet. Een oud overheidsmonopolie integreren in een concurrentiële markt is dus wel degelijk mogelijk en de afgeslankte Belgische post kan er zelfs de distributie van kranten weer aan.

Belangrijkste voorwaarde voor een geslaagde omschakeling is een realistische inschatting van de bestaande marktverhoudingen. Blijkbaar kunnen postmannen (en -vrouwen) dat wel.

ZANDER

OVERHEIDSOPDRACHTEN
Alle overheidsopdrachten

Meest aanbevolen artikels

Heraanleg wenkt voor kruispunt in Berchem

Heraanleg wenkt voor kruispunt in Berchem

Het uitgestrekte en complexe kruispunt van de Elisabethlaan met de Floraliënlaan in Berchem kreeg enkele jaren geleden een tijdelijke inrichting om het veiliger te maken. Nu is het definitieve ontwerp klaar.     Na de goedkeuring[…]

Techni-Mat legt stevige basis voor tweede editie

Techni-Mat legt stevige basis voor tweede editie

Bouw Evergems zwembad start in 2022

Bouw Evergems zwembad start in 2022

Glabbeek verbouwt kerk tot woongebouw

Glabbeek verbouwt kerk tot woongebouw