Volg Bouwkroniek

Abonneer u
Aanmelden

Volg Bouwkroniek Bouwkroniek

De erfenis van Renaat Braem

In 1968 publiceerde Renaat Braem zijn boek 'Het lelijkste land ter wereld'. Er zullen op deze wereld niet veel mensen meer rondlopen die het gelezen hebben, maar zoals dat met beroemde boeken wel vaker gaat: iedereen kent de titel en vermoedt dat hij (ongeveer) weet wat er in staat. Renaat Braem is heel oud geworden en wie de (zeer aimabele) man nog gekend heeft, kent ook zijn bondig antwoord op de vraag wat we met lelijke gebouwen moeten doen: 'Afbreken!'

Braem hoorde tot de groep rond le Corbusier, die ervan overtuigd waren dat de architectuur als opdracht heeft de maatschappij vorm te geven. Eén van zijn ideeën was de 'bandstad', een land dat bestaat uit grote verkeersassen waarlangs wij wonen en waarover wij ons verplaatsen. Met tussen die 'banden' open ruimte. Klinkt helemaal niet gek en zelfs niet echt revolutionair, maar de praktijk blijkt moeilijker dan de theorie. Toen Braem zijn boek schreef, heette de Belgische minister van Openbare Werken Jos De Saeger, en die trok regelmatig zijn pitteleer aan en zette zijn hoge hoed op om een nieuw stuk autoweg in te huldigen. Vaak liet hij de eer om het lint door te knippen aan koning Boudewijn persoonlijk. (Die verkleedde zich daarvoor in luitenant-generaal.) Maar de bouw van het autowegennet is daarna stil gevallen, en de laatste stukjes die nodig zijn om dat net samenhangend en efficiënt te maken, raken maar niet afgewerkt.

Onze opvattingen over bouwen en wonen veranderen voortdurend, en dat veroorzaakt een permanente spanning.

Het vooruitgangsoptimisme van Renaat Braem heeft intussen plaats gemaakt voor scepticisme - geen enkel infrastructuurwerk kan nog opgestart worden zonder dat daar eindeloze disputen met actiegroepen aan voorafgaan. Dat geldt niet alleen voor wegen, maar ook voor andere grote structuren.

Overigens was dat wegennet maar een deel van de modernistische droom. Langs die verkeersassen moesten wij zo geconcentreerd mogelijk wonen. Liefst in torens die via loopbruggen met elkaar verbonden zijn. Dat is niet meteen een ideaal waar we vandaag nog van dromen, al klonk dat in de jaren '60 van vorige eeuw allicht iets anders. Loopbruggen op grote hoogte hebben de meeste mensen nooit gebruikt - en diegenen die het wel gedaan hebben, herinneren zich vooral de wind, de kou en het gevoel van eenzaamheid op grote hoogte. (Dat belet uiteraard niet dat de 'boomwoning' een klassieke kinderdroom blijft.)

De grootste moeilijkheid ligt uiteraard in de 'woongemeenschappen' waar de modernisten van droomden. In de praktijk is onze woning meestal een essentieel deel van ons patrimonium, een deel van de verzekering voor onze oude dag als ons normaal inkomen wegvalt, maar onze behoefte aan comfort en veiligheid blijft wat ze altijd al geweest is.

Eén van onze Vlaamse kranten heeft de zomerse komkommertijd gebruikt om na te gaan hoe wij vandaag het Belgische bouwlandschap ervaren, en dat leverde verrassende resultaten op. Zo won de 'Belgische kust' met comfortabele voorsprong de eerste prijs voor het lelijkste Belgische bouwwerk. De kust is het grensgebied tussen zee en land, een geheimzinnig en kwetsbaar grensgebied waar we graag verpozen. De antropologen beweren dat het eerste leven in de zee is ontstaan, en dat wij afstammen van die eerste primitieve beestjes die miljoenen jaren geleden dapper aan land kropen en leerden aan land te leven. Maar als we allemaal over het weekend naar die magische plaats willen, dan hebben we gebouwen nodig waarin we kunnen overnachten, en zo is die lange muur van flatgebouwen ontstaan die 'onze kust' als unieke biotoop vernietigd heeft. Of die appartementsgebouwen architectonisch waardevol zijn of niet, is voor onze beoordeling irrelevant; ze zijn 'lelijk' omdat ze een natuurlijk en uniek landschap vernield hebben. Renaat Braem heeft dat in zijn tijd uiteraard ook gezien, en zijn oordeel 'allemaal afbreken' was dan ook moeilijk tegen te spreken.

De 'lelijke' Belgische kust is een zaak van collectieve verantwoordelijkheid die nogal typisch is voor de bouwwereld: het is niet omdat we met zijn allen iets willen bouwen dat we het eindresultaat ook mooi en waardevol zullen vinden.

Onze opvattingen over bouwen en wonen veranderen voortdurend, en dat veroorzaakt een permanente spanning. De 'ideale woning' van vandaag is na vijftig jaar hopeloos achterhaald. Niet alleen technisch (isolatie, technische voorzieningen), maar ook omdat onze voorstellingen van 'ideaal wonen' en van familieleven voortdurend veranderen.

Een bijkomend (en zeer belangrijk) fenomeen is het feit dat de meeste gebouwen privé-eigendom zijn. In ons maatschappelijk stelsel werken wij voor een dagelijks inkomen, maar ook om een woning te verwerven die ons in onze oude dag bijkomende financiële zekerheid zal bieden. In deze context is weinig plaats voor bevlogen planners die in onze plaats beslissen hoe en waar we zullen wonen.

In de vroegere Oostbloklanden was privé-eigendom van woningen taboe, maar na het einde van het 'wetenschappelijk marxisme-leninisme' heeft men in nogal wat landen de woningen voor een symbolische prijs aan de effectieve bewoners verkocht. Dat was allicht de best mogelijke oplossing, maar het eindresultaat oogt niet altijd fraai bij flatgebouwen. Nogal wat nieuwbakken eigenaars plaatsen nieuwe (en hopelijk betere) ramen in de collectieve gevel, en pogen de thermische isolatie van hun deel van de gevel te verbeteren. Als iedereen dat naar eigen inzicht doet, dan laat het visuele resultaat zich raden.

ZANDER

OVERHEIDSOPDRACHTEN
Alle overheidsopdrachten

Meest aanbevolen artikels

Verlof ... in onze eigen hof

Verlof ... in onze eigen hof

Tijd om uit te rusten! Niks moet, niksen mag! Wij nemen een korte pauze van 19/07 t.e.m. 08/08! Op 09/08 zijn we er weer! Blijf gezond, hou het veilig en vooral: geniet ervan! Team Bouwkroniek  

'Virtual reality zal het meeste impact hebben op de bouwsector'

'Virtual reality zal het meeste impact hebben op de bouwsector'

Half augustus begint aanleg rotonde Tongersesteenweg in Lanaken

Half augustus begint aanleg rotonde Tongersesteenweg in Lanaken

Dendermonde wil toekomst vestinggordel veiligstellen

Dendermonde wil toekomst vestinggordel veiligstellen